Clasificación de emociones
Hablar de emociones (emozioak) con matiz es uno de los retos del B2. En esta lección clasificamos las emociones y damos el vocabulario base; en la siguiente veremos cómo expresarlas con verbos y construcciones complejas.
Emozioak vs sentimenduak
| Concepto | Definición | Duración |
|---|---|---|
| Emozioa | Reacción inmediata a un estímulo | Breve, fisiológica |
| Sentimendua | Estado emocional más estable | Largo, evaluativo |
Beldurra (susto al ver una araña) es emozio. Bakardadea (sentirse solo) es más bien sentimendu.
En la práctica, ambos términos se usan a veces de manera intercambiable.
Las seis emociones básicas
La psicología clásica (Ekman) distingue seis emociones universales:
| Euskera | Castellano | Cuándo |
|---|---|---|
| Poza | Alegría | Algo bueno pasa |
| Tristura | Tristeza | Pérdida o ausencia |
| Beldurra | Miedo | Amenaza percibida |
| Haserrea | Ira | Daño o injusticia |
| Harridura | Sorpresa | Algo inesperado |
| Nazka | Asco | Algo repulsivo |
Algunas clasificaciones añaden lotsa (vergüenza) como séptima básica.
Emociones secundarias
Más complejas, sociales, culturales:
| Euskera | Castellano |
|---|---|
| bekaitza | envidia |
| jeloskortasuna | celos |
| errukia | compasión |
| errudun-sentipena | sentimiento de culpa |
| harrotasuna | orgullo |
| gorrotoa | odio |
| maitasuna | amor |
| miresmena | admiración |
| mespretxua | desprecio |
| itxaropena | esperanza |
| etsipena | desesperación |
| adiskidetasuna | amistad / cercanía |
Familias léxicas
Cada emoción tiene sustantivo + verbo + adjetivo:
Poza (alegría)
| Forma | Ejemplo |
|---|---|
| Sustantivo: poza | Pozez beterik nago. (Estoy lleno de alegría) |
| Adjetivo: pozik | Pozik nago. (Estoy contento) |
| Verbo: poztu | Asko poztu naiz. (Me he alegrado mucho) |
| Acción: pozez ari | Pozez ari da kantatzen. (Está cantando de alegría) |
Tristura (tristeza)
| Forma | Ejemplo |
|---|---|
| Sustantivo: tristura, atsekabea | Atsekabe handia daukat. |
| Adjetivo: triste | Triste nago. |
| Verbo: triste jarri | Triste jarri naiz. |
Haserrea (ira)
| Forma | Ejemplo |
|---|---|
| Sustantivo: haserrea, amorrua | Haserre handia hartu nuen. |
| Adjetivo: haserre | Haserre nago. |
| Verbo: haserretu | Haserretu egin da. |
Beldurra (miedo)
| Forma | Ejemplo |
|---|---|
| Sustantivo: beldurra | Beldurra eman dit. |
| Adjetivo: beldur, izututa | Beldur naiz. |
| Verbo: beldurtu, izutu | Beldurtu egin nintzen. |
Harridura (sorpresa)
| Forma | Ejemplo |
|---|---|
| Sustantivo: harridura | Harridura handia eragin zidan. |
| Adjetivo: harrituta | Harrituta gelditu nintzen. |
| Verbo: harritu | Harritu egin naiz. |
Nazka (asco)
| Forma | Ejemplo |
|---|---|
| Sustantivo: nazka | Nazka ematen dit. |
| Adjetivo: nazkagarri | Nazkagarria iruditzen zait. |
| Verbo: nazkatu | Nazkatu egin nau. |
Patrón gramatical: “X-k Y-i emozioa eman”
Una construcción muy euskaldun: en lugar de “yo siento miedo”, decir “el ruido me da miedo”:
Hots horrek beldurra ematen dit. — Ese ruido me da miedo.
| Estructura | Ejemplo |
|---|---|
| X-(e)k Y-(r)i poza eman | Berriak guri poza eman digu. |
| X-(e)k Y-(r)i nazka eman | Janari horrek nazka ematen dit. |
| X-(e)k Y-(r)i lotsa eman | Hori esateak lotsa ematen dit. |
| X-(e)k Y-(r)i tristura eman | Albisteak tristura eman zidan. |
Es paralela al “X me gusta” / X gustatzen zait: el sujeto es la cosa, la persona va en dativo.
Intensidad
Las emociones pueden modularse:
| Modulador | Significado |
|---|---|
| pixka bat | un poco |
| nahiko | bastante |
| oso | muy |
| izugarri | muchísimo, terriblemente |
| erabat | totalmente |
Ejemplos:
- Pixka bat triste nago.
- Oso pozik gaude.
- Izugarrizko haserrea hartu zuen. (uso adjetival: izugarrizko)
- Erabat lotsatuta zegoen.
Emociones en castellano vs euskera: diferencias
Algunas emociones se construyen distinto:
| Castellano | Euskera | Régimen |
|---|---|---|
| Tengo miedo | Beldur naiz / Beldurra daukat | NOR / NOR-NORK |
| Me da miedo | Beldurra ematen dit | NOR-NORI-NORK |
| Estoy triste | Triste nago | NOR (egon) |
| Me he alegrado | Poztu naiz | NOR |
| Me siento culpable | Erruduntzat hartzen dut neure burua | (con neure burua) |
Plantilla para describir un estado emocional
[Cuándo / situación] + [emoción concreta] + [grado] + [reacción física o conductual].
Ejemplo:
Albistea entzun nuenean, tristura handia sentitu nuen. Geratu nintzen isilik denbora luzez, eta gauean ezin izan nuen lo egin.
Esa estructura — situación, emoción, intensidad, consecuencia — es la base del relato emocional B2.
Ejercicios
"Harridura" en castellano:
Las "seis emociones básicas" según las teorías clásicas son:
"Tener miedo" — izan.