Saltar al contenido

B1 · Unidad 1

Vocabulario abstracto B1 y formación de palabras

~14 min

A partir del B1 el léxico abstracto explota: aparecen palabras como erantzukizuna, gaitasuna, jarrera, eragina, garapena. Aprendértelas una por una es agotador. Es mucho más eficiente entender los sufijos que las generan.

Léxico abstracto B1 imprescindible

Memoriza este bloque: cubre el 70% del vocabulario abstracto que aparece en exámenes.

EuskeraCastellanoFamilia léxica
gaitasunacapacidadgai (apto) + tasun
erantzukizunaresponsabilidaderantzun + kizun
ondorioaconsecuenciaondoren + io
eraginainfluencia / impactoeragin
helburuaobjetivohel- + buru
arriskuariesgoarrisku
erronkaretoerronka
ohiturahábitoohi
jarreraactitudjar (poner)
iritziaopinióniritzi
arrazoiarazón / motivoarrazoi
aukeraoportunidadaukera
aldaketacambioaldatu + keta
garapenadesarrollogaratu + pen
bilakaeraevoluciónbilakatu + era
laguntzaayudalagundu + tza
erabakiadecisiónerabaki
zalantzadudazalantza
ereduamodelo / ejemploeredu
balioavalorbalio
harremanarelaciónhar- + eman
gizarteasociedadgizarte
ekintzaacción / actividadegin + tza
azterketaexamen / análisisaztertu + keta
proposamenapropuestaproposatu + men

Los grandes sufijos productivos

-tasun : crea cualidades abstractas

Equivale al castellano “-dad / -idad / -tud”.

Adjetivo / nombre+ -tasun
zorion (felicidad)zoriontasun (felicidad)
zail (difícil)zailtasun (dificultad)
erraz (fácil)erraztasun (facilidad)
eder (bonito)edertasun (belleza)
handi (grande)handitasun (grandeza)
gai (apto)gaitasun (capacidad)
beharrezko (necesario)beharrezkotasun (necesidad)

-keta : acción o proceso

Verbo+ -keta
ikasiikasketa (estudio)
aldatualdaketa (cambio)
erosierosketa (compra)
aztertuazterketa (examen)
ikertuikerketa (investigación)
azalduazalketa (explicación)

-kuntza / -pen : acción más abstracta

VerboSufijoResultado
irabazi-penirabazpen (ganancia)
hezi-kuntzahezkuntza (educación)
jakin-duriajakinduria (sabiduría)
eraiki-kuntzaeraikuntza (construcción)
lagundu-tzalaguntza (ayuda)

-garri : “digno de” o “que provoca”

Crea adjetivos.

Raíz+ -garri
interesinteresgarri (interesante)
harritu (asombrarse)harrigarri (asombroso)
pozpozgarri (que da alegría, gratificante)
min (dolor)mingarri (doloroso)
ulertuulergarri (comprensible)
irakurriirakurgarri (legible)
kezkakezkagarri (preocupante)

-tegi : lugar

Raíz+ -tegi
liburuliburutegi (biblioteca)
ardo (vino)ardandegi (bodega)
agiri (documento)agiritegi (archivo)
lan (trabajo)lantegi (taller, fábrica)
bildu (reunir)biltegi (almacén)

-le / -gile : agente

Verbo+ -le
irakurriirakurle (lector)
idatziidazle (escritor)
ikusiikusle (espectador)
eginegile (autor)
sortusortzaile (creador)
ikertuikertzaile (investigador)

-dun : “que tiene”

Nombre+ -dun
dirudirudun (rico, con dinero)
basobasodun (con bosque)
etxeetxedun (con casa, propietario)
hizkuntzahizkuntzadun (hablante de un idioma)

Euskaldun = “el que tiene euskera”, la auto-denominación de los vascohablantes.

Familia léxica: ejemplo en cadena

Mira cómo una raíz genera todo un campo léxico:

Raíz: iker (investigar)Resultado
Verboikertu (investigar)
Sustantivo acciónikerketa (investigación)
Agenteikertzaile (investigador)
Adjetivoikergarri (investigable)
Lugarikertegi (centro de investigación)
Cualidadikergarritasun (carácter investigable)

Sabiendo iker, dominas seis palabras a la vez.

Vocabulario por temas frecuentes en B1

Sociedad y política

  • gizartea, herritarra, agintaria, udala, aldundia, legea, arauak, eskubidea, askatasuna, berdintasuna

Educación

  • ikasketak, ikastetxea, unibertsitatea, azterketa, emaitza, maila, gaitasuna, ikasle, irakasle

Ecología

  • ingurumena, kutsadura, berotegi-efektua, klima-aldaketa, birziklatu, iraunkortasuna, biodibertsitatea

Salud

  • osasuna, gaixotasuna, ohiturak, ariketa fisikoa, dieta orekatua, ongizatea, estresa

Tecnología

  • teknologia, interneta, sare sozialak, adimen artifiziala, datu pertsonalak, digitalizazioa

Truco para el examen

Cuando veas una palabra desconocida, descomponla mentalmente:

jakingarrijakin (saber) + -garri (digno de) = digno de saber → “interesante / curioso”.

erantzunbideerantzun (responder) + -bide (camino, vía) = vía de respuesta → “manera de responder, solución”.

Con 8 sufijos (-tasun, -keta, -kuntza, -pen, -garri, -tegi, -le, -dun) y unas 50 raíces básicas, lees el 70% del vocabulario abstracto sin diccionario.

Ejercicios

¿Qué significa "erantzukizuna"?

¿Cómo formas "felicidad" desde "zorion" (felicitación, felicidad)?

¿Qué significa "ikergarri"?

"Capacidad" en euskera →

"Lugar de archivo / archivo" desde "agiri" (documento) →

Tarjeta 1 de 18