Subordinadas temporales (-(e)nean, baino lehen, ondoren)
Una de las grandes diferencias entre el A2 y el B1 es la capacidad de encadenar acciones en el tiempo dentro de una misma frase. Ya no decimos solo bazkaldu dut eta gero kalera atera naiz; decimos bazkaldu ondoren kalera atera naiz o bazkaldu eta gero kalera atera naiz con matices más finos.
El sufijo estrella: -(e)nean
Es la forma más usada de “cuando” con un verbo conjugado. Se pega al verbo auxiliar:
| Frase principal | Subordinada con -(e)nean |
|---|---|
| etorri da (ha venido) | etorri denean (cuando ha venido / cuando viene) |
| iritsi nintzen (llegué) | iritsi nintzenean (cuando llegué) |
| jaten ari ginen (estábamos comiendo) | jaten ari ginenean (cuando estábamos comiendo) |
Patrón: verbo auxiliar + -en + -ean → -enean.
- Trena hartzen dudanean, beti liburu bat irakurtzen dut.
- Lander iritsi zenean, denok jaiki ginen.
- Ainara etxera datorrenean, txakurra pozik jartzen da.
Anterioridad: baino lehen / aurretik
Para “antes de + infinitivo”, tienes dos opciones equivalentes:
partizipioa + baino lehen / baino lehenago partizipioa + aurretik
- Lo egin baino lehen, hortzak garbitzen ditut. — Antes de dormir me lavo los dientes.
- Etxetik atera aurretik, leihoak ixten ditugu. — Antes de salir de casa cerramos las ventanas.
Posterioridad: ondoren / eta gero
partizipioa + ondoren partizipioa + eta gero
- Bazkaldu ondoren, kafe bat hartuko dugu.
- Pelikula amaitu eta gero, taberna batera joango gara.
Eta gero es más coloquial; ondoren es algo más cuidado y aparece mucho en textos escritos.
Simultaneidad: bitartean / aldi berean
verbo conjugado + -(e)n + bitartean
- Olatz dutxatzen ari zen bitartean, telefonoak jo zuen. — Mientras Olatz se duchaba, sonó el teléfono.
- Lan egiten dugun bitartean, musika entzuten dugu. — Mientras trabajamos, escuchamos música.
Inmediatez: bezain laster, orduko
- Iritsi bezain laster, deituko dizut. — Te llamaré en cuanto llegue.
- Etxera heldu orduko, neka-neka eginda nago. — Nada más llegar a casa, estoy agotado.
Origen temporal: -(e)netik
verbo conjugado + -(e)n + -etik
- Hona iritsi nintzenetik, askoz hobeto nago. — Desde que llegué aquí, estoy mucho mejor.
- Euskara ikasten hasi naizenetik, bizitza zabaldu zait.
Truco para el examen
En los exámenes B1 (HABE / EOI) suelen pedirte transformar dos frases simples en una compleja. La estrategia:
- Identifica el verbo principal y el verbo subordinado.
- Decide la relación temporal: anterior, simultáneo o posterior.
- Aplica el conector correcto sobre el verbo subordinado.
Bazkaldu dut. Gero kalera irten naiz. → Bazkaldu ondoren kalera irten naiz.
Etxera iritsi nintzen. Orduan euria hasi zen. → Etxera iritsi nintzenean euria hasi zen.
Ejercicios
"Bilbora iritsi nintzenean euria ari zuen" significa…
¿Cómo se dice "antes de comer" en euskera estándar?
Selecciona la frase correcta para "Mientras Garazi cocinaba, yo ponía la mesa".
Completa: "Cuando llegues a casa, llama" → Etxera iristen , deitu.