Saltar al contenido

B2 · Unidad 1

Subordinadas de tiempo

~13 min

Las subordinadas temporales (denborazko perpausak) sitúan en el tiempo la acción principal. En B2.1 hay que dominar al menos cinco patrones — cada uno con un matiz distinto.

El esquema general

Sufijo / palabraMatizEjemplo
-(e)neanCuando (sobre el aux. conjugado)Etortzen denean, deituko diot.
-t(z)eanAl + infinitivo (sintético)Etortzean, deituko diot.
-t(z)erakoanAl + infinitivo (con matiz de inicio)Etortzerakoan, ikusi nuen.
-takoanUna vez + participioEtorritakoan, deituko diot.
bitartean / -(e)n bitarteanMientrasEtortzen den bitartean, itxoin.
baino lehen / aurretikAntes deEtorri baino lehen, deitu zidan.
ondoren / eta geroDespués deEtorri ondoren, afaldu genuen.
arte / -(e)n arteHastaEtortzen den arte, hementxe nago.

1. -(e)nean — la más versátil

Se cuelga del auxiliar conjugado:

Da → den + ean = denean Naiz → naizen + ean = naizenean Zen → zen + ean = zenean

Ejemplos:

  • Etxera iristen naizenean, beti dutxa hartzen dut. — Cuando llego a casa, siempre me ducho. (habitual)
  • Atzo etxera iritsi nintzenean, ez zegoen inor. — Cuando llegué a casa ayer, no había nadie. (puntual pasado)
  • Bihar etortzen denean, lasai hitz egingo dugu. — Cuando venga mañana, hablaremos tranquilamente. (futuro)

-(e)nean funciona con presente, pasado y futuro. Es la forma más universal.

2. -t(z)ean — al + infinitivo

Se cuelga del sustantivo verbal (-t(z)e + -an):

VerboForma -tzean
iritsiiristean
ikusiikustean
sartusartzean
jakinjakitean

Ejemplos:

  • Iristean, dena lasai zegoen. — Al llegar, todo estaba tranquilo.
  • Ikustean, ezagutu nuen berehala. — Al verlo, lo reconocí enseguida.
  • Albistea jakitean, harritu egin nintzen. — Al saber la noticia, me sorprendí.

-tzean es más conciso y más escrito que -(e)nean. Lo verás mucho en prensa, ensayo y narrativa.

3. -t(z)erakoan — el matiz de inicio

Misma idea que -tzean, pero con la finalidad de marcar el principio o el momento exacto:

  • Atea irekitzerakoan, hotsa entzun nuen. — En el momento de abrir la puerta, oí un ruido.
  • Etxetik ateratzerakoan, telefonoa jo zuen. — En el momento de salir de casa, sonó el teléfono.

A nivel de uso, -tzean y -tzerakoan son intercambiables el 80% del tiempo. -tzerakoan añade un matiz de “justo cuando empezaba a…“.

4. -takoan — una vez que

Se forma sobre el participio + -takoan:

VerboForma -takoan
iritsiiritsitakoan
ikusiikusitakoan
jakinjakindakoan
amaituamaitutakoan

Significa “una vez + participio” o “después de haber + participio”:

  • Iritsitakoan, dutxatu egin nintzen. — Una vez llegué (estando ya en casa), me duché.
  • Liburua amaitutakoan, opari egin nion. — Una vez terminé el libro, se lo regalé.

Diferencia clave: -tzean es al + infinitivo simultáneo; -takoan es una vez completada la acción.

5. Bitartean — mientras

Para acciones simultáneas:

  • Bera lo zegoen bitartean, ni telebista ikusten ari nintzen. — Mientras él dormía, yo estaba viendo la tele.
  • Itxaroten dudan bitartean, kafea hartuko dut. — Mientras espero, tomaré un café.

Estructura: aux. conjugado + -(e)n + bitartean.

6. Baino lehen / aurretik — antes de

Dos opciones que conviven:

FormaEstructura
baino lehenparticipio (-tu) + baino lehen
aurretikparticipio (-tu) + aurretik
  • Jan baino lehen, eskuak garbitu. — Antes de comer, lavar las manos.
  • Jaten hasi aurretik, otoitza egiten dute. — Antes de empezar a comer, rezan.

7. Ondoren / eta gero — después de

  • Bazkaldu ondoren, lo egin nuen. — Después de comer, dormí.
  • Etxera iritsi eta gero, deitu nuen. — Después de llegar a casa, llamé.

8. Arte — hasta

Con auxiliar conjugado + -(e)n arte, o con sustantivo verbal:

  • Etortzen den arte, hementxe egongo naiz. — Hasta que venga, estaré aquí.
  • Eguzkia ateratzen den arte, ezin gara joan. — Hasta que salga el sol, no podemos irnos.

Tabla de comparación rápida

Misma acción, cinco matices:

FormaFrase
-(e)neanSartu nintzenean, ohartu nintzen.
-tzeanSartzean, ohartu nintzen.
-tzerakoanSartzerakoan, ohartu nintzen.
-takoanSartutakoan, ohartu nintzen.
ondorenSartu ondoren, ohartu nintzen.

Cinco frases parecidas con matices distintos: simultaneidad pura (-tzean), inicio (-tzerakoan), una vez completado (-takoan), posterior (ondoren), descripción del momento (-nean).

Ejercicios

"Cuando llegué a casa, ya no estaba" se dice…

"Al abrir la puerta, vi a Olatz" — la subordinada usa:

"Antes de comer, lava las manos" — Jan lehen, eskuak garbitu.

Tarjeta 1 de 10

Empareja cada palabra con su traducción.