Léxico abstracto y nominalizaciones
El paso de B2 a C1 se nota, sobre todo, en el léxico abstracto. Quien sigue narrando con palabras concretas se queda atrás; quien sabe nominalizar y manejar abstracciones, sube de nivel.
Familias léxicas C1 imprescindibles
Causa-efecto
- eragin — impacto, influencia. Eraginkorra, eraginpean, eragiteko gaitasuna.
- ondorio — consecuencia. Ondorio sakonak, ondoriozkoa, ondorioztatu.
- kausa — causa. Sustrai, oinarri, abiapuntu — sinónimos según matiz.
Postura, opinión
- jarrera — actitud, postura. Jarrera kritikoa, jarrera irekia, jarrera aldatu.
- iritzi — opinión. Iritzi orokorra, iritzi zorrotza.
- ikuspegi — perspectiva. Ikuspegi zabala, ikuspegi historikoa.
Reflexión, debate
- gogoeta — reflexión. Gogoeta sakona, gogoeta egin.
- hausnarketa — meditación, sopesar. Hausnarketa-prozesua.
- eztabaida — debate.
- auzia — el asunto, la cuestión.
Sociedad y estructura
- gizarte-eredua — modelo de sociedad.
- pentsamoldea — mentalidad.
- aukera-berdintasuna — igualdad de oportunidades.
- iraunkortasuna — sostenibilidad.
- gardentasuna — transparencia.
- berdintasuna — igualdad.
Nominalización: cómo convertir verbos en sustantivos
El euskera tiene una familia rica de sufijos para crear sustantivos abstractos. Conocerlos amplía rápidamente el léxico.
Sufijo -tasun (cualidad)
Adjetivo + tasun = sustantivo abstracto de cualidad.
| Adjetivo | Nominal |
|---|---|
| aske | askatasun (libertad) |
| malgu | malgutasun (flexibilidad) |
| ahul | ahultasun (debilidad) |
| zintzo | zintzotasun (honradez) |
| iraunkor | iraunkortasun (sostenibilidad) |
Sufijo -keta (acción / resultado)
Verbo / raíz + keta = acción o su resultado.
| Raíz | Nominal |
|---|---|
| ikertu | ikerketa (investigación) |
| eztabaidatu | eztabaida (debate, sin -keta también) |
| aldatu | aldaketa (cambio) |
| neurtu | neurketa (medición) |
Sufijo -kuntza (proceso, oficio, sistema)
Indica proceso o sistema completo.
| Raíz | Nominal |
|---|---|
| eraiki | eraikuntza (construcción) |
| hezi | heziketa / hezkuntza (educación) |
| antolatu | antolakuntza (organización) |
| aldatu | aldakuntza (proceso de cambio) |
Sufijo -men (facultad, capacidad)
Indica capacidad o facultad de.
| Raíz | Nominal |
|---|---|
| erabaki | erabakimen (capacidad de decisión) |
| ahal | ahalmen (poder, capacidad) |
| sentitu | sentimen (sentimiento) |
| ulertu | ulermen (comprensión) |
Sufijo -pen (acción / efecto, frecuente con verbos)
| Raíz | Nominal |
|---|---|
| garatu | garapen (desarrollo) |
| onartu | onarpen (aceptación, aprobación) |
| itzuli | itzulpen (traducción) |
| adierazi | adierazpen (declaración, expresión) |
Sufijo -tza (estado, oficio, abstracto)
| Raíz | Nominal |
|---|---|
| nagusi | nagusitza (predominio) |
| jabe | jabetza (propiedad) |
| ezkondu | ezkontza (matrimonio, boda) |
Cómo usar nominalizaciones para densificar
Frase B2:
Erabakitzeko aukera daukate eta gainera negoziatzen jakin behar dute.
Versión C1 con nominalización:
Erabakimena eta negoziazio-gaitasuna ezinbesteko dituzte.
Más densa, menos verbal, más abstracta.
Cuándo NO nominalizar
La nominalización en exceso vuelve el texto burocrático. Si todo son sustantivos abstractos sin verbos vivos, el texto se ahoga.
“Telelana-eredu hau ezarpena gauzatu zenetik, langileen-egokitzapen-prozesua aurrera eraman izana ez da inolako-zalantzarik.”
Eso no es C1, es Boletín Oficial. Alterna nominal y verbal.
Pista: una nominalización por frase suele bastar. Dos en frases consecutivas, también. Tres o más seguidas, ya es indigestión.
Sustitutos sinonímicos para palabras frecuentes
| Palabra común | Alternativas formales |
|---|---|
| arazo | erronka, oztopo, zailtasun, korapilo, auzia |
| onura | abantaila, etekin, ekarpena, mesedea |
| txarra | kaltegarria, eskasa, desegokia, problematikoa |
| ona | aproposa, baliagarria, eraginkorra, oparoa |
| handia | nabarmena, esanguratsua, sakona, hedatua |
| pentsatu | hausnartu, gogoeta egin, iritzi, ohartu |
| aldatu | eraldatu, moldatu, biratu, doitu |
Saber alternar tres o cuatro versiones de cada palabra-comodín distingue el C1 del B2.
Ejercicios
El sufijo -tasun forma:
¿Qué significa "ondorio"?
"Bizilagunen arteko ___ areagotu egin da". Elige el sustantivo abstracto más adecuado.
"Erabakitzeko gaitasuna" se puede compactar como:
"Aldaketa", "aldakuntza" y "aldakortasun":