Léxico y gramática de screening — la materia que cae
La sección de hizkuntza baliabideak (50 puntos) cubre toda la lengua, pero hay áreas concretas que aparecen examen tras examen. Estas son las que rentabilizan la preparación.
Léxico que cae sí o sí
1. Pares de sinónimos con matices
| Par | Distinción |
|---|---|
| aldekoa / aurkakoa | a favor / en contra |
| lorpena / porrota | logro / fracaso |
| arrakasta / hutsegitea | éxito / fallo |
| gaitza / erraza | difícil / fácil |
| ohikoa / bitxia | habitual / curioso |
| itzela / txikia | enorme / pequeño |
| kezkagarria / lasaigarria | preocupante / tranquilizador |
2. Adjetivos en -garri y -tsu
- aipagarria — digno de mención
- eredugarria — ejemplar
- harrigarria — sorprendente
- nahasgarria — confuso
- erakargarria — atractivo
- arriskutsua — peligroso
- baliotsua — valioso
- garrantzitsua — importante
3. Locuciones fijas (esamoldeak)
Muchas se preguntan literalmente:
- bertan behera utzi — cancelar
- aurrera eraman — llevar adelante, ejecutar
- aintzat hartu / kontuan hartu — tener en cuenta
- gainezka egin — rebosar, desbordarse
- aitzakia bilatu — buscar excusas
- atzera egin — retroceder, echarse atrás
- aurrera egin — avanzar, salir adelante
- bide eman — dar pie, posibilitar
- zukua atera — sacar partido / sacar provecho
- adarra jo — tomar el pelo
4. Falsos amigos del castellano
- prestatu ≠ “prestar” (significa “preparar”; prestar = utzi, mailegatu).
- akabatu ≠ “acabar” en sentido neutro (en euskera es “matar” o “morir” — sobre todo animales —; acabar = amaitu, bukatu).
- editorea ≠ “editorial” (es “editor”; editorial = argitaletxea).
- komeriak ≠ “comedias” (significa “apuros, líos”: komeriak ibili genituen).
- gaitza ≠ solo “enfermedad/mal”: como adjetivo significa “difícil, enorme” (lan gaitza).
Gramática que cae sí o sí
1. Komunztadura NOR-NORI-NORK
Es la causa nº 1 de fallos en hizkuntza baliabideak.
| Sujeto | Objeto | Auxiliar |
|---|---|---|
| Nik | hori (sg.) | dut |
| Nik | horiek (pl.) | ditut |
| Hark | hori | du |
| Hark | horiek | ditu |
| Guk | hori | dugu |
| Guk | horiek | ditugu |
| Haiek | hori | dute |
| Haiek | horiek | dituzte |
Si añades dativo (NORI):
- Nik zuri esan dizut — Yo te lo he dicho a ti.
- Hark guri esan digu — Él/ella nos lo ha dicho.
2. Perpaus erlatiboa (cláusulas relativas)
Cuatro formas que se confunden:
- etortzen den jendea — la gente que viene (habitual)
- datorren jendea — la gente que viene (sintético, ahora)
- etorri den jendea — la gente que ha venido (perfectivo)
- etorritako jendea — la gente venida (forma corta)
Y etorriko den jendea / etorri behar den jendea para futuros.
3. Aspekto burutua / burutugabea
- Egin dut — pasado reciente (lo he hecho).
- Egiten dut — habitual (lo hago).
- Eginen / Egingo dut — futuro (lo haré).
- Egiten ari naiz — progresivo (lo estoy haciendo).
4. Hitz-eraketa (formación de palabras)
Saber descomponer y derivar:
- aztertu (V) → azterketa (examen) → aztertzaile (examinador)
- idatzi (V) → idazle (escritor) → idazlan (redacción)
- ikasi (V) → ikasle (estudiante) → ikasketa (estudio) → ikastetxe (centro)
Sufijos productivos: -tzaile/-le (agente), -keta/-pen (acción), -tegi/-etxe (lugar), -tasun (cualidad), -garri (cualidad pasiva), -kuntza (proceso).
5. Deklinabidea (declinación)
| Caso | Sg. det. | Pl. |
|---|---|---|
| NOR (abs.) | -a | -ak |
| NORK (erg.) | -ak | -ek |
| NORI (dat.) | -ari | -ei |
| NOREN (gen.) | -aren | -en |
| NON (loc.) | -an | -etan |
| NORA (alat.) | -ra | -etara |
| NONDIK (abl.) | -tik | -etatik |
Atención al NORK plural -ek vs NOR plural -ak: se confunden visualmente y son la trampa más recurrente.
Resumen: repasa estos ocho bloques (sinónimos, -garri/-tsu, locuciones, NOR-NORI-NORK, erlatiboa, aspektua, hitz-eraketa, deklinabidea) y tendrás cubierto el 70-80 % de los 50 puntos de hizkuntza baliabideak.
Ejercicios
Aukeratu zuzena: "Hori ___ da, baina nik beste iritzi bat daukat".
Bilatu sinonimorik egokiena: "lorpen handia". Aukerak:
Konpondu komunztadura: "Lankideek hitzordu garrantzitsu bat ___".
Aukeratu erlatiboa: "___ etxean bizi naiz".
Hitz-eraketa: "azter-" hitzetik aditza ateratzeko atzizki egokia da: