Saltar al contenido

EGA · Unidad 1

Aditz trinkoak — los verbos sintéticos completos

~28 min

Los aditz trinkoak o verbos sintéticos son los que se conjugan en una sola palabra (sin auxiliar): dago, daki, noa, dator. En el EGA aparecen constantemente, sobre todo en hizkuntza baliabideak y en las redacciones, y se confunden con frecuencia con sus formas perifrásticas.

Por qué son importantes en EGA

  1. Cualquier perpaus puede sustituir auxiliar+partizipioa por trinkoa y suele sonar más culto.
  2. El cloze test pregunta directamente por contrastes como daukat vs dut.
  3. Confundir trinkoa y perifrástica (daki vs jakin du) cambia el aspecto temporal.

Los verbos sintéticos imprescindibles

IZAN — ser/estar (NOR)

PersonaPresenteIragana (pasado)
Ninaiznintzen
Hihaizhintzen
Huradazen
Gugaraginen
Zuzarazinen
Zuekzaretezineten
Haiekdiraziren

UKAN — tener (NOR-NORK con objeto singular)

PersonaPresente
Nikdut
Hikduk / dun
Harkdu
Gukdugu
Zukduzu
Zuekduzue
Haiekdute

Con objeto plural: ditut, dituzu, ditu, ditugu, dituzue, dituzte.

EDUKI — tener (alternativa concreta)

PersonaPresente
Nikdaukat
Zukdaukazu
Harkdauka
Gukdaukagu
Zuekdaukazue
Haiekdaukate

Eduki (daukat) se prefiere en contextos físicos concretos: “tengo X cosa”. Ukan (dut) sirve para todo.

EGON — estar (NOR)

PersonaPresenteIragana
Ninagonengoen
Zuzaudezeunden
Huradagozegoen
Gugaudegeunden
Zuekzaudetezeundeten
Haiekdaudezeuden

JOAN — ir (NOR)

PersonaPresente
Ninoa
Zuzoaz
Huradoa
Gugoaz
Zuekzoazte
Haiekdoaz

ETORRI — venir (NOR)

PersonaPresente
Ninator
Zuzatoz
Huradator
Gugatoz
Zuekzatozte
Haiekdatoz

IBILI — andar (NOR)

PersonaPresente
Ninabil
Zuzabiltza
Huradabil
Gugabiltza
Zuekzabiltzate
Haiekdabiltza

JAKIN — saber (NOR-NORK)

PersonaPresente
Nikdakit
Zukdakizu
Harkdaki
Gukdakigu
Zuekdakizue
Haiekdakite

EKARRI — traer (NOR-NORK)

PersonaPresente
Nikdakart
Zukdakarzu
Harkdakar
Gukdakargu
Zuekdakarzue
Haiekdakarte

ERAMAN — llevar (NOR-NORK)

PersonaPresente
Nikdaramat
Zukdaramazu
Harkdarama
Gukdaramagu
Zuekdaramazue
Haiekdaramate

ESAN — decir (NOR-NORI-NORK)

Persona NORKNORIForma
Nikhari (a él/ella)diot
Zukharidiozu
Harkharidio
Gukharidiogu
Zuekharidiozue
Haiekharidiote

Esan en NOR-NORI-NORK es paralelo a eman (dar): eman dio = se lo ha dado.

Ejemplos de uso EGA

  • Hau ondo dakit nik. — Yo esto lo sé bien. (vs Hau ondo jakin dut.)
  • Etxean dago oraindik. — Sigue en casa. (vs Etxean egon da.)
  • Egunkariak berri pozgarriak dakartza. — El periódico trae buenas noticias. (forma culta vs ekarri ditu).
  • Kontatzen ari dena ez dator bat nik dakidanarekin. — Lo que está contando no cuadra con lo que sé.

Trinkoa vs perifrástica — diferencia de matiz

FormaMatiz
dakitsé (tengo el conocimiento ahora)
jakin dutlo he sabido (acabo de enterarme)
datorviene (en ruta o ahora)
etorri daha venido (llegada)
daukattengo (posesión actual)
eduki duthe tenido (en algún momento)

En la 2ª idazlana, alternar trinkoak y perifrásticas con sentido aporta riqueza estilística.

Trampas habituales

  1. Confundir dauka (tiene) con dago (está). Se parecen visualmente, pero los sentidos son distintos.
  2. No saber que esan tiene trinkoa NOR-NORI-NORK (diot, dio, diogu).
  3. Usar dut donde tocaría daukat en contextos de posesión física.
  4. Confundir nabil con naiz. Nabil implica movimiento o actividad (“ando dándole vueltas”); naiz es estado.

Resumen: memoriza los 11 verbos sintéticos en presente y al menos izan/ukan/egon en pasado. Es el coste mínimo para no fallar la sección de gramática del cloze y enriquecer las redacciones.

Ejercicios

Aukeratu zuzena: "Ama etxean ___ orain" ("Mamá está en casa ahora").

Aukeratu zuzena: "Orain bulegora ___, lana bukatzeko" ("Ahora voy a la oficina, a terminar el trabajo").

Aukeratu zuzena: "Ez ___ horren berri".

Aukeratu *esan* aditzaren forma trinkoa: "Hark zer ___?" ("¿Qué dice él/ella?")

"Ekarri" verbo sintético, 1ª persona singular significa…

Tarjeta 1 de 12