Pasado NOR-NORK (nuen, zenuen, zuen, genuen)
El pasado NOR-NORK es el segundo gran cuadro del B1. Va con verbos transitivos (los que en presente llevan dut, duzu, du…). Y con él aparece la oposición fundamental burutua (perfectivo) vs ez-burutua (imperfectivo / habitual).
Conjugación con objeto singular
| Pronombre | Pasado NOR-NORK |
|---|---|
| nik | nuen |
| zuk | zenuen |
| hark | zuen |
| guk | genuen |
| zuek | zenuten |
| haiek | zuten |
Conjugación con objeto plural
Cuando lo que comes / compras / ves es plural (varios libros, las cosas, etc.), aparece la marca de plural -it-:
| Pronombre | + objeto plural |
|---|---|
| nik | nituen |
| zuk | zenituen |
| hark | zituen |
| guk | genituen |
| zuek | zenituzten |
| haiek | zituzten |
Hiru liburu erosi nituen. — Compré tres libros. Garazik opariak ekarri zituen. — Garazi trajo los regalos.
Recuerda: el sujeto va en -k
Los verbos NOR-NORK exigen el sujeto en ergativo (-k):
- Anbotok auto bat erosi zuen. — Anboto compró un coche. (anboto + -k)
- Olatzek liburua irakurri zuen. — Olatz leyó el libro.
- Nik / Zuk / Hark / Guk / Zuek / Haiek — todos llevan -k en sujeto.
La oposición clave: burutua vs ez-burutua
Aquí entra una de las distinciones más importantes del B1:
| Forma | Aspecto | Equivalente castellano |
|---|---|---|
| partizipioa + auxiliar pasado | burutua (perfectivo) | pretérito perfecto simple |
| -tzen / -ten + auxiliar pasado | ez-burutua (imperfectivo) | imperfecto / habitual |
Comparación lado a lado
| Burutua (puntual) | Ez-burutua (habitual / continuo) |
|---|---|
| erosi nuen (compré) | erosten nuen (compraba) |
| jan zuen (comió) | jaten zuen (comía) |
| ikusi genuen (vimos) | ikusten genuen (veíamos) |
| ekarri zuten (trajeron) | ekartzen zuten (traían) |
Ejemplos contrastados
Atzo pelikula bat ikusi nuen — Ayer vi una película (acción puntual). Lehen astero zinera joaten nintzen — Antes iba al cine cada semana (hábito).
Iaz Italian egon ginen — El año pasado estuvimos en Italia. Garai hartan asko bidaiatzen genuen — En aquella época viajábamos mucho.
El pluscuamperfecto: partizipioa + -a/-ta + auxiliar pasado
Para “había + participio”, lo más natural es el participio resultativo:
partizipioa + -a / -ta + auxiliar pasado
- Etxera iristerako, afaria prestatuta zuen. — Para cuando llegué a casa, había preparado la cena.
- Ordurako ez nuen ezagutzen. — Para entonces aún no le conocía.
En la mayoría de contextos B1 se usa simplemente el pasado simple. El pluscuamperfecto aparece sobre todo en narraciones de cierta complejidad.
Verbos sintéticos en pasado
Algunos verbos transitivos también tienen formas sintéticas en pasado:
| Presente | Pasado |
|---|---|
| dakit (sé) | nekien (sabía) |
| daki (sabe) | zekien (sabía) |
| daukat (tengo) | neukan (tenía) |
| du (tiene/lo tiene) | zuen (tenía/lo tenía) |
| dakar (trae) | zekarren (traía) |
| dakart (lo traigo) | nekarren (lo traía) |
- Anbotok ez zekien zer egin. — Anboto no sabía qué hacer.
- Auto bat neukan, baina saldu nuen. — Tenía un coche, pero lo vendí.
Marcadores típicos del pasado
| Burutua | Ez-burutua |
|---|---|
| atzo, atzo gauean | lehen |
| iaz | garai hartan |
| joan den astean | gaztea nintzela |
| 1990ean | beti |
| behin | astero, egunero |
Combinación en narrativa
Garai hartan Donostian bizi nintzen eta egunero hondartzara joaten nintzen lagunekin. Behin, oso eguraldi onarekin, ezagutu nuen Anboto, eta orduz geroztik elkarrekin asko ibili gara.
Lee con atención los aspectos:
- bizi nintzen (ez-burutua: vivía)
- joaten nintzen (ez-burutua: iba)
- ezagutu nuen (burutua: conocí, hito puntual)
- ibili gara (presente: pasado reciente con consecuencia actual)
Esa coreografía aspectual es lo que un examinador busca en B1.
Errores frecuentes
- Olvidar la -k del sujeto: Anbotok erosi zuen, no Anboto erosi zuen.
- Confundir burutua y ez-burutua: si la acción se repetía, siempre -tzen/-ten + auxiliar.
- Olvidar el plural -it-: gauzak ekarri nituen (las traje), no ekarri nuen.
Ejercicios
¿Cómo es "yo lo compré"?
"Egunero kafea hartzen genuen goizean" significa…
Diferencia entre "ekarri nuen" y "ekartzen nuen"…
"Tú compraste un libro" → Liburu bat erosi .
Forma habitual de "comer todos los días" en pasado: "Egunero genuen."