Pasado NOR-NORI (zitzaidan, zitzaion, zitzaien)
El tercer pilar de las conjugaciones del B1 es el NOR-NORI, los verbos con dativo. Aparece sobre todo con verbos como gustatu, ahaztu, gertatu, iruditu, erori, suertatu. Son verbos donde la cosa “le pasa” a alguien.
La conjugación
Con NOR singular (la cosa que gusta / pasa, en singular):
| NORI | Forma |
|---|---|
| niri | zitzaidan |
| zuri | zitzaizun |
| hari | zitzaion |
| guri | zitzaigun |
| zuei | zitzaizuen |
| haiei | zitzaien |
Con NOR plural (la cosa en plural), añade -zki-:
| NORI | Forma |
|---|---|
| niri | zitzaizkidan |
| zuri | zitzaizkizun |
| hari | zitzaizkion |
| guri | zitzaizkigun |
| zuei | zitzaizkizuen |
| haiei | zitzaizkien |
Pista mnemotécnica: el infijo -zki- entre la zona NOR y la zona NORI es la marca de plural. Aparece tanto en presente (zaizkit, zaizkio) como en pasado (zitzaizkidan, zitzaizkion).
Verbos típicos NOR-NORI
| Aditza | Castellano | Ejemplo |
|---|---|---|
| gustatu | gustar | Pelikula gustatu zitzaidan. |
| iruditu | parecer | Ona iruditu zitzaion. |
| ahaztu | olvidarse | Aterkia ahaztu zitzaidan. |
| gertatu | ocurrir | Zerbait gertatu zitzaion. |
| erori | caerse | Telefonoa erori zitzaidan. |
| suertatu | tocar / corresponder | Lan zaila suertatu zitzaigun. |
| bururatu | ocurrírsele | Ideia bat bururatu zitzaidan. |
| interesatu | interesar | Gaia interesatu zitzaion. |
El sujeto es la cosa, no la persona
En NOR-NORI el sujeto gramatical (NOR) es la cosa, no la persona. La persona es el dativo (NORI).
- Liburuak gustatu zitzaizkidan. — Me gustaron los libros.
- NOR: liburuak (en plural) → la forma lleva la marca de plural -zki-.
- NORI: niri (a mí) → terminación -dan.
Comparado con castellano: “los libros me gustaron” — el sujeto en castellano también es “los libros”. Misma lógica.
Pasado puntual vs habitual con NORI
Igual que NOR y NOR-NORK, la oposición burutua / ez-burutua se mantiene:
| Forma | Aspecto |
|---|---|
| gustatu zitzaidan | me gustó (puntual) |
| gustatzen zitzaidan | me gustaba (habitual) |
| gertatu zitzaion | le ocurrió |
| gertatzen zitzaion | le ocurría |
Lehen txokolatea asko gustatzen zitzaidan, baina orain ez. — Antes me gustaba mucho el chocolate, pero ahora no. Atzo Anbotori zerbait bitxia gertatu zitzaion. — Ayer le ocurrió a Anboto algo curioso.
Ahaztu: ¿NORI o NORK?
Ahaztu (“olvidar”) tiene dos construcciones:
- NOR-NORI (algo se me olvida): Aterkia ahaztu zitzaidan. (= se me olvidó)
- NOR-NORK (yo olvido algo): Aterkia ahaztu nuen. (= olvidé)
La primera es más natural en euskera: la “culpa” no recae explícitamente en la persona; el objeto “se le olvida”.
Frases típicas de B1
Garaziri ez zitzaion gustatu pelikula, baina niri asko gustatu zitzaidan. — A Garazi no le gustó la película, pero a mí me gustó mucho.
Atzo Landerri pasaportea ahaztu zitzaion etxean. — Ayer Lander se olvidó del pasaporte en casa.
Ainarari ideia ona iruditu zitzaion. — A Ainara le pareció buena idea.
Olatzi telefonoa erori zitzaion lurrera eta hautsi egin zen. — A Olatz se le cayó el móvil al suelo y se rompió.
Tabla de comparación
| Construcción | Auxiliar pasado | Marcas |
|---|---|---|
| NOR | naiz → nintzen | sujeto absolutivo |
| NOR-NORK | dut → nuen | sujeto ergativo (-k) |
| NOR-NORI | zait → zitzaidan | dativo (-(r)i) |
Errores frecuentes
- Confundir el sujeto: en gustatu zitzaidan, el sujeto es la cosa, no “yo”.
- Olvidar el plural -zki-: si lo que gusta es plural, la forma es zitzaizkidan, no zitzaidan.
- Mezclar con NORK: nunca digas nik gustatu nuen para “me gustó”. Eso significaría “yo lo gusté”, que no tiene sentido.
Pasado NOR-NORI con sintéticos
Algunos verbos sintéticos también:
- Hori niri dagokit (eso me corresponde) → pasado: zegokidan (me correspondía). Estas formas sintéticas NOR-NORI son poco frecuentes; en B1 basta con dominar el cuadro perifrástico.
Ejercicios
"Pelikula asko gustatu zitzaidan" significa…
Conjuga: "Le gustaron los libros" → Liburuak gustatu ___.
¿Qué función gramatical tiene "niri" en "Niri ondo iruditu zitzaidan"?
Olvidé el paraguas → Aterkia ahaztu .