Saltar al contenido

A2 · Unidad 1

Ahalera y ezin — poder y no poder

~13 min

Para decir “puedo / puede / podemos” en euskera tienes dos opciones, una formal (ahalera con auxiliar especial) y una coloquial (ahal con auxiliar normal). En A2 te conviene reconocer las dos.

Para “no poder” hay además una palabra dedicada: ezin.

Opción 1: la forma coloquial — ahal

La más sencilla y la que más oirás:

partizipioa + ahal + auxiliar

CastellanoEuskera
¿Puedes venir?Etorri ahal zara?
¿Puedo entrar?Sartu ahal naiz?
¿Me puedes ayudar?Lagundu ahal didazu?
¿Podemos hablar contigo?Hitz egin ahal dugu zurekin?

En registro escrito o más formal aparece ahal izan: etorri ahal izango da, jakin ahal izan dut. En el habla viva ahal + auxiliar funciona.

Opción 2: la ahalera “verdadera” — dezaket / naiteke

Es la forma sintética del modo potencial. Tiene dos series, según el verbo sea transitivo o intransitivo.

Verbos transitivos (NOR-NORK): dezaket

PronombreFormaCastellano
nikdezaketyo lo puedo
zukdezakezutú lo puedes
harkdezakeél/ella lo puede
gukdezakegunosotros lo podemos
zuekdezakezuevosotros lo podéis
haiekdezaketeellos lo pueden

partizipioa sin terminación + dezaket: egin → egin dezaket, idatzi → idatz dezaket, jan → jan dezaket.

Verbos intransitivos (NOR): naiteke

PronombreFormaCastellano
ninaitekeyo puedo
zuzaitezketú puedes
huradaitekeél/ella puede
gugaitezkenosotros podemos
zuekzaitezketevosotros podéis
haiekdaitezkeellos pueden

Etor naiteke? — ¿Puedo venir?

Joan zaitezke? — ¿Puedes ir?

Hori egia izan daiteke. — Eso puede ser cierto.

La fórmula sintética

TipoEstructuraEjemplo
Transitivopartizipio (sin terminación final típica) + dezaket etc.Liburua irakur dezakezu (puedes leer el libro)
Intransitivopartizipio + naiteke etc.Etor zaitezke? (¿puedes venir?)

Detalle ortográfico: en la ahalera, el partizipio aparece “recortado” en algunos verbos: jan → jan, egin → egin, irakurri → irakur, ikusi → ikus, etorri → etor. La terminación -i final cae. Es una marca formal típica.

Ezin — no poder

La negación de la ahalera tiene su propia palabra: ezin.

ezin + partizipioa + auxiliar

CastellanoEuskera
No puedo venirEzin dut etorri (NOR-NORK) o Ezin naiz etorri (NOR)
No puedo irEzin naiz joan
No puedes hacer esoEzin duzu hori egin
No podía dormirEzin nuen lo egin
No se puede saberEzin da jakin
No podemos esperarEzin dugu itxaron

Ezin sigue al sujeto y va seguido del partizipio + auxiliar. Es muy productivo.

En pasado: nezakeen / nintekeen / ezin nuen

FormaSignificado
nezakeenyo lo podía (potencial pasado)
zezakeenél lo podía
nintekeenyo podía (NOR pasado)
ezin nintzenno podía (NOR)
ezin nuenno podía (NOR-NORK)

Atzo ezin nintzen joan, gaixorik nengoen. — Ayer no podía ir, estaba enfermo.

  1. Coloquial: Egin ahal duzu. — La más natural en habla.
  2. Sintética: Egin dezakezu. — Más formal o escrita.
  3. Negativa con ezin: Ezin duzu egin. — Para “no puedes hacerlo”.

Las tres conviven. En A2 produce las dos primeras y reconoce todas.

Ahal izan en otros tiempos

CastellanoEuskera
He podido irJoan ahal izan naiz
Podré irJoan ahal izango naiz
No he podidoEzin izan dut

Ejemplos cotidianos

  • Lagundu ahal didazu, mesedez? — ¿Me puedes ayudar?
  • Bihar ezin naiz etorri. — Mañana no puedo venir.
  • Hau uler dezaket. — Esto lo puedo entender.
  • Ezin duzu hori egin. — No puedes hacer eso.
  • Goazen lasai, denbora dugu eta. — Vamos tranquilos, que tenemos tiempo.
  • Etxea bihar eros daiteke. — La casa se puede comprar mañana.

— Anboto, etor zaitezke bihar afaltzera?

— Tira, ezin dut: lan asko daukat eta berandu arte ezin naiz mugitu. Baina hurrengo astean etor naiteke, eta zer ekar dezaket?

Ekar dezakezu ardo botila bat, hori asko gustatzen zaigu.

Nota pedagógica: en A2 lo más útil es manejar bien ezin dut/naiz para “no puedo” y ahal duzu? para preguntar. Las formas sintéticas (dezaket, naiteke) las irás integrando con la lectura. La unidad B1 las profundiza.

Ejercicios

"Etor zaitezke?" significa…

"Ezin dut joan" da…

Puedo hacer esto = Hau egin .

Tarjeta 1 de 13

Empareja cada palabra con su traducción.