NOR-NORI-NORK presente — le doy, te lo digo
El NOR-NORI-NORK es el verbo de tres argumentos: alguien (NORK) hace algo (NOR) a alguien (NORI). En castellano corresponde a las construcciones con doble pronombre — te lo doy, se lo dije, me lo enseñó.
Es el verbo más complejo del euskera, pero en A2 te basta con dominar los patrones más usados.
La fórmula
partizipioa + d-i-NORI-NORK
El auxiliar tiene tres marcas internas:
- d- al principio (presente).
- -i- central (es la “raíz” del NOR-NORI-NORK).
- -NORI- como infijo (a quién).
- -NORK al final (quién hace).
Las formas más útiles para A2
Tabla con NOR singular (“lo”). Filas = a quién (NORI), columnas = quién hace (NORK):
| NORI ↓ / NORK → | nik (yo) | zuk (tú) | hark (él) | guk (nos.) | zuek (vos.) | haiek (ellos) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| niri (a mí) | — | didazu | dit | — | didazue | didate |
| zuri (a ti) | dizut | — | dizu | dizugu | — | dizute |
| hari (a él/ella) | diot | diozu | dio | diogu | diozue | diote |
| guri (a nos.) | — | diguzu | digu | — | diguzue | digute |
| zuei (a vos.) | dizuet | — | dizue | dizuegu | — | dizuete |
| haiei (a ellos) | diet | diezu | die | diegu | diezue | diete |
No memorices toda la tabla de golpe. Para A2 céntrate primero en cuatro casillas: dizut, diot, dit, dio. Con esas cuatro y sus derivadas (digu, dizu, didate, diote) hablas el 80% del tiempo.
Patrón mnemónico: las tres letras
Lee las formas siguiendo este orden interno:
d + i + (NORI) + (NORK)
| Forma | Lectura | Significado |
|---|---|---|
| d-i-zu-t | ”presente + [i] + a ti + yo” | yo te lo |
| d-i-o-t | ”presente + [i] + a él + yo” | yo se lo |
| d-i-t | ”presente + [i] + a mí + (él)“ | él me lo |
| d-i-o | ”presente + [i] + a él + (él)“ | él se lo |
| d-i-gu-te | ”presente + [i] + a nosotros + ellos” | ellos nos lo |
Las marcas de NORI son -da- (a mí), -zu- (a ti), -o- (a él), -gu- (a nosotros), -zue- (a vosotros), -e- (a ellos).
Concordancia con el OBJETO (NOR)
Si el objeto es plural (“los”), la forma cambia. Para A2 conviene reconocer la pareja:
| Objeto singular | Objeto plural | Castellano |
|---|---|---|
| dizut | dizkizut | te lo / te los |
| diot | dizkiot | se lo / se los |
| dit | dizkit | me lo / me los |
| digute | dizkigute | nos lo / nos los |
Eman dizkizut bi liburuak. — Te he dado los dos libros.
Y, claro, la NORK lleva -k
El sujeto de NOR-NORI-NORK es ergativo (igual que en NOR-NORK):
Landerek Ainarari opari bat eman dio. — Lander le ha dado un regalo a Ainara.
Aitonak semeari istorioa kontatu dio. — El abuelo le ha contado una historia al hijo.
Verbos típicos NOR-NORI-NORK
| Verbo | Significado | Ejemplo |
|---|---|---|
| eman | dar | Liburua eman dit. |
| esan | decir | Egia esan didazu. |
| erakutsi | enseñar | Argazkia erakutsi diot. |
| oparitu | regalar | Loreak oparitu dizkiote. |
| erosi | comprar (a alguien) | Janaria erosi diot amari. |
| kontatu | contar | Ipuina kontatu digute. |
| bidali | enviar | Mezua bidali dizut. |
| idatzi | escribir (a) | Eskutitz bat idatzi diot. |
| eskaini | ofrecer | Lana eskaini diote. |
| gomendatu | recomendar | Liburua gomendatu didazu. |
Distinción: dar a alguien vs dar algo
Compara los tres tipos de “dar”:
| Tipo | Estructura | Ejemplo |
|---|---|---|
| NOR (sin objeto): no se aplica a eman | — | — |
| NOR-NORK (transitivo simple) | Opari bat eman dut. | He dado un regalo. |
| NOR-NORI-NORK (con destinatario) | Opari bat eman diot Ainarari. | Le he dado un regalo a Ainara. |
El destinatario lleva el caso NORI (-ari/-ei). Lo viste en A1; aquí es el infijo del verbo.
Mini-diálogo
— Eskerrik asko, Olatz. Ohar polita idatzi didazu.
— Tira, ezer ez. Esan dizut beti laguntzeko prest nagoela.
— Anbotori ere erakutsi diozu?
— Ez, oraindik ez diot esan. Bihar kontatuko diot.
Trampas frecuentes
- No confundir dut con diot. Dut = NOR-NORK (“lo”). Diot = NOR-NORI-NORK (“se lo”). Si la frase tiene un destinatario (a alguien), suele ser NOR-NORI-NORK.
- El destinatario lleva -ri/-ei: Anbotori esan diot (a Anboto), no Anbotok (eso sería el sujeto).
- El sujeto sigue llevando -k: Anbotok Garaziri liburua eman dio.
Nota pedagógica: la tabla NOR-NORI-NORK es famosa por su densidad. La estrategia A2 es interiorizar primero las cuatro o cinco casillas más usadas y reconocer las demás en lectura. Las irás integrando al hablar.
Ejercicios
"Liburua eman dizut" significa…
¿Qué significa "Esan diot"?
Le he comprado un regalo a Ainara = Ainarari opari bat erosi .