El condicional (baldintza) en euskera tiene varias formas. En A2 nos quedamos con las dos más útiles:
Condición real (futuro probable):si llueve mañana, no iré.
Condición irreal (hipótesis):si tuviera dinero, compraría una casa.
Esta lección es una introducción: te basta reconocer las formas y producir frases sencillas. La unidad B1 lo profundiza.
Tipo 1: condición real — ba- + presente
Para hipótesis sobre el futuro probable o presente, el euskera usa el prefijo ba- sobre el auxiliar en presente.
ba- + presente del auxiliar, … + futuro
Castellano
Euskera
Si llueve, no iré
Euria egiten badu, ez naiz joango
Si tienes tiempo, ven
Astia baduzu, etorri
Si quieres, llámame
Nahi baduzu, deitu niri
Si soy rico algún día…
Aberatsa banaiz noizbait…
Formas con ba- (presente)
Verbo
Sin ba-
Con ba-
naiz
yo soy
banaiz (si soy)
zara
tú eres
bazara (si eres)
da
es
bada (si es)
gara
somos
bagara (si somos)
dut
yo lo
badut (si lo tengo)
du
lo (él)
badu (si lo tiene)
dute
lo (ellos)
badute (si lo tienen)
¡Cuidado!Ba- tiene también un uso afirmativo: bai, badator = “sí, viene”. Es el contexto el que lo desambigua: si la frase tiene una segunda parte (“…entonces…”), es condicional.
Tipo 2: condición irreal — banintz / banu
Para hipótesis irreales o muy poco probables (“si yo fuera…”, “si tuviera…”), el euskera usa formas dedicadas:
Formas de izan en condición irreal
Pronombre
Forma
Castellano
ni
banintz
si yo fuera/estuviera
zu
bazina
si tú fueras
hura
balitz
si fuera/estuviera
gu
bagina
si fuéramos
zuek
bazinete
si fuerais
haiek
balira
si fueran
Formas de ukan en condición irreal
Pronombre
Forma
Castellano
nik
banu
si yo lo tuviera
zuk
bazenu
si tú lo tuvieras
hark
balu
si lo tuviera
guk
bagenu
si lo tuviéramos
haiek
balute
si lo tuvieran
Memoriza primero estas seis: banintz, balitz, banu, balu, bagenu, balute. Son las que aparecen en cualquier frase condicional irreal.
La consecuencia: -ko/-go + nuke / nintzateke
El “compraría / iría / sería” se forma con -ko/-go (la misma marca que el futuro) + auxiliar especial:
NOR-NORK condicional (“yo lo + ría”)
Pronombre
Forma
Castellano
nik
nuke
yo lo —ría
zuk
zenuke
tú lo —rías
hark
luke
él lo —ría
guk
genuke
lo —ríamos
haiek
lukete
lo —rían
NOR condicional (“yo —ría”, intransitivo)
Pronombre
Forma
Castellano
ni
nintzateke
yo —ría
zu
zinateke
tú —rías
hura
litzateke
él —ría / sería
gu
ginateke
—ríamos
haiek
lirateke
—rían
Frase modelo
baldintza + ondorioa
Diru asko banu, etxe bat erosiko nuke. — Si tuviera mucho dinero, compraría una casa.
Lurralde berri batean bizi banintz, beste hizkuntza bat ikasiko nuke. — Si viviera en un país nuevo, aprendería otro idioma.
Anboto hemen balitz, lasaiago egongo ginateke. — Si Anboto estuviera aquí, estaríamos más tranquilos.
Aberatsak balira, mundu osoa bisitatuko lukete. — Si fueran ricos, visitarían el mundo entero.
Real:Astia baduzu, lagunduko dizut. — Si tienes tiempo, te ayudaré.
Irreal:Astia bazenu, lagunduko zenidake. — Si tuvieras tiempo, me ayudarías.
Frases hechas muy útiles
Castellano
Euskera
¿Querrías…?
Nahi zenuke…?
Me gustaría…
Gustatuko litzaidake…
Sería bonito…
Polita litzateke…
Iría con gusto
Gustura joango nintzateke
Me lo pensaría
Pentsatuko nuke
Mini-diálogo
— Olatz, nahi zenuke zinemara joan?
— Bai, gustatuko litzaidake, baina astia banu… Lan asko daukat astean.
— Lasai. Bihar etortzen bazara, sarrera bat erosiko dizut.
Nota pedagógica: la baldintza es uno de los puntos donde A2 te abre la puerta a B1. En A2 oficial basta con reconocerla y producir frases simples del tipo banintz… -ko nuke. La conjugación completa del condicional se trabaja en B1.
Ejercicios
"Banaiz" significa…
"Diru asko banu, etxe bat erosiko nuke" significa…
Si llueve mañana, no iré = Bihar euria egiten , ez naiz joango.