Saltar al conteníu
Esta traducción ta en beta: pue haber frases ensin traducir o gazapos.Informar en Feedback

A2 · Unidad 1

Ahalera y ezin — poder y nun poder

~13 min

Pa dicir “puedo / puede / podemos” n’euskera tienes dos opciones, una formal (ahalera con auxiliar especial) y una coloquial (ahal con auxiliar normal). N’A2 conviénte reconocer les dos.

Pa “nun poder” hai amás una pallabra dedicada: ezin.

Opción 1: la forma coloquial — ahal

La más cenciella y la que más vas sentir:

partizipioa + ahal + auxiliar

AsturianuEuskera
¿Puedes venir?Etorri ahal zara?
¿Puedo entrar?Sartu ahal naiz?
¿Puédesme ayudar?Lagundu ahal didazu?
¿Podemos falar contigo?Hitz egin ahal dugu zurekin?

En rexistru escritu o más formal apaez ahal izan: etorri ahal izango da, jakin ahal izan dut. Na fala viva ahal + auxiliar funciona.

Opción 2: l’ahalera “verdadera” — dezaket / naiteke

Ye la forma sintética del mou potencial. Tien dos series, según el verbu seya transitivu o intransitivu.

Verbos transitivos (NOR-NORK): dezaket

PronomeFormaAsturianu
nikdezaketyo puédolo
zukdezakezutu puédeslo
harkdezakeél/ella puédelo
gukdezakegunós podemoslo
zuekdezakezuevós podéislo
haiekdezaketeellos/elles puédenlo

partizipioa ensin terminación + dezaket: egin → egin dezaket, idatzi → idatz dezaket, jan → jan dezaket.

Verbos intransitivos (NOR): naiteke

PronomeFormaAsturianu
ninaitekeyo puedo
zuzaitezketu puedes
huradaitekeél/ella puede
gugaitezkenós podemos
zuekzaitezketevós podéis
haiekdaitezkeellos/elles pueden

Etor naiteke? — ¿Puedo venir?

Joan zaitezke? — ¿Puedes dir?

Hori egia izan daiteke. — Eso pue ser cierto.

La fórmula sintética

TipuEstructuraExemplu
Transitivuparticipiu (ensin la terminación final típica) + dezaket etc.Liburua irakur dezakezu (puedes lleer el llibru)
Intransitivuparticipiu + naiteke etc.Etor zaitezke? (¿puedes venir?)

Detalle ortográficu: na ahalera, el participiu apaez “retayáu” en dellos verbos: jan → jan, egin → egin, irakurri → irakur, ikusi → ikus, etorri → etor. La terminación -i final cai. Ye una marca formal típica.

Ezin — nun poder

La negación de l’ahalera tien la so propia pallabra: ezin.

ezin + partizipioa + auxiliar

AsturianuEuskera
Nun puedo venirEzin dut etorri (NOR-NORK) o Ezin naiz etorri (NOR)
Nun puedo dirEzin naiz joan
Nun puedes facer esoEzin duzu hori egin
Nun podía dormirEzin nuen lo egin
Nun se pue saberEzin da jakin
Nun podemos esperarEzin dugu itxaron

Ezin sigue al suxetu y va siguíu del participiu + auxiliar. Ye mui productivu.

En pasáu: nezakeen / nintekeen / ezin nuen

FormaSignificáu
nezakeenyo podíalo (potencial pasáu)
zezakeenél podíalo
nintekeenyo podía (NOR pasáu)
ezin nintzennun podía (NOR)
ezin nuennun podía (NOR-NORK)

Atzo ezin nintzen joan, gaixorik nengoen. — Ayeri nun podía dir, taba enfermu.

  1. Coloquial: Egin ahal duzu. — La más natural na fala.
  2. Sintética: Egin dezakezu. — Más formal o escrita.
  3. Negativa con ezin: Ezin duzu egin. — Pa “nun puedes facelo”.

Les tres conviven. N’A2 produz les dos primeres y reconoz toes.

Ahal izan n’otros tiempos

AsturianuEuskera
Pudi dirJoan ahal izan naiz
Voi poder dirJoan ahal izango naiz
Nun pudiEzin izan dut

Exemplos cotidianos

  • Lagundu ahal didazu, mesedez? — ¿Puédesme ayudar?
  • Bihar ezin naiz etorri. — Mañana nun puedo venir.
  • Hau uler dezaket. — Esto puédolo entender.
  • Ezin duzu hori egin. — Nun puedes facer eso.
  • Goazen lasai, denbora dugu eta. — Vamos seles, que tenemos tiempu.
  • Etxea bihar eros daiteke. — La casa pue mercase mañana.

Mini-diálogu

— Anboto, etor zaitezke bihar afaltzera?

— Tira, ezin dut: lan asko daukat eta berandu arte ezin naiz mugitu. Baina hurrengo astean etor naiteke, eta zer ekar dezaket?

Ekar dezakezu ardo botila bat, hori asko gustatzen zaigu.

Nota pedagóxica: n’A2 lo más útil ye remanar bien ezin dut/naiz pa “nun puedo” y ahal duzu? pa preguntar. Les formes sintétiques (dezaket, naiteke) dirás integrándoles cola llectura. La unidá B1 afonda nelles.

Ejercicios

"Etor zaitezke?" significa…

"Ezin dut joan" ye…

Puedo facer esto = Hau egin .

Tarxeta 1 de 13

(toca pa ver la traducción)

Empareya cada pallabra cola so traducción.