Saltar al conteníu
Esta traducción ta en beta: pue haber frases ensin traducir o gazapos.Informar en Feedback

A2 · Unidad 1

NOR-NORI-NORK presente — dóilo, dígotelo

~14 min

El NOR-NORI-NORK ye’l verbu de tres argumentos: daquién (NORK) fai daqué (NOR) a daquién (NORI). N’asturianu correspuende a les construcciones con pronome doble — dóitelo, díxi-ylo, enseñómo.

Ye’l verbu más complexu del eusquera, pero n’A2 abasta con que domines los patrones más usaos.

La fórmula

partizipioa + d-i-NORI-NORK

L’auxiliar tien tres marques internes:

  • d- al principiu (presente).
  • -i- central (ye’l “raíz” del NOR-NORI-NORK).
  • -NORI- como infixu (a quién).
  • -NORK a la fin (quién fai).

Les formes más útiles p’A2

Tabla con NOR singular (“lo”). Files = a quién (NORI), columnes = quién fai (NORK):

NORI ↓ / NORK →nik (yo)zuk (tu)hark (él)guk (nós)zuek (vós)haiek (ellos)
niri (a min)didazuditdidazuedidate
zuri (a ti)dizutdizudizugudizute
hari (a él/ella)diotdiozudiodiogudiozuediote
guri (a nós)diguzudigudiguzuedigute
zuei (a vós)dizuetdizuedizuegudizuete
haiei (a ellos)dietdiezudiediegudiezuediete

Nun memorices tola tabla de güelpe. P’A2 céntrate primero en cuatro caxelles: dizut, diot, dit, dio. Con eses cuatro y les sos derivaes (digu, dizu, didate, diote) fales el 80% del tiempu.

Patrón mnemónicu: les tres lletres

Llei les formes siguiendo esti orde internu:

d + i + (NORI) + (NORK)

FormaLlecturaSignificáu
d-i-zu-t”presente + [i] + a ti + yo”yo te lo
d-i-o-t”presente + [i] + a él + yo”yo se lo
d-i-t”presente + [i] + a min + (él)“él me lo
d-i-o”presente + [i] + a él + (él)“él se lo
d-i-gu-te”presente + [i] + a nós + ellos”ellos nos lo

Les marques de NORI son -da- (a min), -zu- (a ti), -o- (a él), -gu- (a nós), -zue- (a vós), -e- (a ellos).

Concordancia col OXETU (NOR)

Si l’oxetu ye plural (“los”), la forma camuda. P’A2 convién reconocer la pareya:

Oxetu singularOxetu pluralAsturianu
dizutdizkizutte lo / te los
diotdizkiotse lo / se los
ditdizkitme lo / me los
digutedizkigutenos lo / nos los

Eman dizkizut bi liburuak. — Déite los dos llibros.

Y, claro, la NORK lleva -k

El suxetu de NOR-NORI-NORK ye ergativu (igual que en NOR-NORK):

Landerek Ainarari opari bat eman dio. — Lander dio-y un regalu a Ainara.

Aitonak semeari istorioa kontatu dio. — El güelu cuntó-y una hestoria al fíu.

Verbos típicos NOR-NORI-NORK

VerbuSignificáuExemplu
emandarLiburua eman dit.
esandicirEgia esan didazu.
erakutsienseñarArgazkia erakutsi diot.
oparituregalarLoreak oparitu dizkiote.
erosicomprar (a daquién)Janaria erosi diot amari.
kontatucuntarIpuina kontatu digute.
bidaliunviarMezua bidali dizut.
idatziescribir (a)Eskutitz bat idatzi diot.
eskainiufiertarLana eskaini diote.
gomendaturecomendarLiburua gomendatu didazu.

Distinción: dar a daquién vs dar daqué

Compara los tres tipos de “dar”:

TipuEstructuraExemplu
NOR (ensin oxetu): nun s’aplica a eman
NOR-NORK (transitivu simple)Opari bat eman dut.Di un regalu.
NOR-NORI-NORK (con destinatariu)Opari bat eman diot Ainarari.Di-y un regalu a Ainara.

El destinatariu lleva’l casu NORI (-ari/-ei). Vístilo n’A1; equí ye l’infixu del verbu.

Mini-diálogu

— Eskerrik asko, Olatz. Ohar polita idatzi didazu.

— Tira, ezer ez. Esan dizut beti laguntzeko prest nagoela.

— Anbotori ere erakutsi diozu?

— Ez, oraindik ez diot esan. Bihar kontatuko diot.

Trampes frecuentes

  1. Nun confundir dut con diot. Dut = NOR-NORK (“lo”). Diot = NOR-NORI-NORK (“se lo”). Si la fras tien un destinatariu (a daquién), suel ser NOR-NORI-NORK.
  2. El destinatariu lleva -ri/-ei: Anbotori esan diot (a Anboto), non Anbotok (eso sería’l suxetu).
  3. El suxetu sigue llevando -k: Anbotok Garaziri liburua eman dio.

Nota pedagóxica: la tabla NOR-NORI-NORK ye famosa pola so densidá. La estratexa A2 ye interiorizar primero les cuatro o cinco caxelles más usaes y reconocer les demás na llectura. Dirás integrándoles al falar.

Ejercicios

"Liburua eman dizut" significa…

¿Qué significa "Esan diot"?

Merqué-y un regalu a Ainara = Ainarari opari bat erosi .

Tarxeta 1 de 14

(toca pa ver la traducción)

Empareya cada pallabra cola so traducción.