Deklinabidea osatzen — declinaciones nuevas A2
Esta lección integradora repasa cuatro declinaciones nuevas que A2 añade al repertorio de A1 (NOR, NORK, NORI, NON, NOREN, NORA, NONDIK, NOREKIN). Son las que aparecen en cualquier examen A2 y completan la “rosa” del euskera.
NORENTZAT — para quién (destinativo)
-(r)entzat sobre el sustantivo determinado
| Sustantivo | Forma | Castellano |
|---|---|---|
| niretzat | niretzat | para mí |
| zuretzat | zuretzat | para ti |
| beretzat / harentzat | beretzat | para él/ella |
| guretzat | guretzat | para nosotros |
| zuentzat | zuentzat | para vosotros |
| haientzat | haientzat | para ellos |
| Lander | Landerrentzat | para Lander |
| la madre | amarentzat | para la madre |
| los amigos | lagunentzat | para los amigos |
Hau zuretzat da. — Esto es para ti.
Opari bat erosi dut Garazirentzat. — He comprado un regalo para Garazi.
Liburu hau gazte ikasleentzat da. — Este libro es para los jóvenes estudiantes.
Variante: existe también la forma -(r)endako, sinónima en muchos dialectos: Garazirendako, niretzako/niretako. La estándar es -rentzat.
NORAINO — hasta (límite)
-(r)aino sobre el sustantivo (sigue la regla del NORA: vocal → +raino, consonante → +eraino)
| Castellano | Euskera |
|---|---|
| Hasta el monte | mendiraino |
| Hasta Bilbao | Bilboraino |
| Hasta aquí | honaino |
| Hasta dónde | noraino |
| Hasta la cima | tontorreraino |
Korrika egin dugu plazaraino. — Hemos corrido hasta la plaza.
Bilboraino etorri zen eta gero itzuli. — Vino hasta Bilbao y luego volvió.
NORANTZ — hacia (dirección)
-(r)antz sobre el sustantivo (mismo patrón que NORA)
| Castellano | Euskera |
|---|---|
| Hacia el monte | mendirantz |
| Hacia casa | etxerantz |
| Hacia el sur | hegorantz |
| Hacia ti | zurantz |
Etxerantz abiatu nintzen. — Me dirigí hacia casa.
Itsasorantz dago etxea. — La casa está orientada hacia el mar.
Diferencia con NORA (-ra): NORA indica destino concreto (“voy a Bilbao”); NORANTZ indica dirección aproximada (“voy hacia Bilbao”, sin garantía de llegar).
ZERGATIK / NORENGATIK — por causa de (motivativo)
Para preguntar el motivo: zergatik? (¿por qué?). Para responder con un sustantivo: -engatik.
| Sustantivo | Forma | Castellano |
|---|---|---|
| nigatik | nigatik | por mí (causa) |
| zugatik | zugatik | por ti |
| beragatik / harengatik | beragatik | por él/ella |
| Lander | Landerrengatik | por Lander |
| la madre | amarengatik | por la madre |
| el amor | maitasunarengatik | por el amor |
| la lluvia | euriagatik | por la lluvia |
Eskerrik asko etorri zarelako, niregatik! — ¡Gracias por venir, por mí!
Berandu iritsi nintzen trafikoarengatik. — Llegué tarde por culpa del tráfico.
Zergatik egin duzu hori? — Zugatik. — ¿Por qué lo hiciste? — Por ti.
Nota: distingue -engatik (causa: “por culpa de”) de -rentzat (destinatario: “para”). En castellano “por” cubre las dos, pero en euskera son distintos.
NONGO / NOIZKO — de qué lugar / momento
Ya viste NON (-an: en) en A1. NONGO y NOIZKO convierten un lugar o un tiempo en modificador (atributo):
| Castellano | Euskera |
|---|---|
| La gente de Bilbao | Bilboko jendea |
| El museo de Donosti | Donostiako museoa |
| El periódico de hoy | Gaurko egunkaria |
| El examen de mañana | Biharko azterketa |
| La fiesta de julio | Uztaileko jaia |
Es el caso NONGO/NOIZKO (-ko / -tako tras consonante): “de dónde” / “de cuándo” en sentido atributivo.
| Forma | Para qué |
|---|---|
| -ko singular | Bilboko, etxeko, gaurko |
| -etako plural | etxeetako, mendietako, urteetako |
Atzoko afaria ona zen. — La cena de ayer estaba buena.
Bilboko etxebizitzak garestiak dira. — Las viviendas de Bilbao son caras.
Mendietako loreak ederrak dira. — Las flores de las montañas son bonitas.
Mini-tabla resumen
| Caso | Sufijo | Pregunta | Ejemplo |
|---|---|---|---|
| NORENTZAT | -rentzat | ¿para quién? | Garazirentzat |
| NORAINO | -raino | ¿hasta dónde? | Bilboraino |
| NORANTZ | -rantz | ¿hacia dónde? | etxerantz |
| NORENGATIK | -engatik | ¿por causa de quién/qué? | euriagatik |
| NONGO | -ko | ¿de dónde (atributo)? | Donostiako |
| NOIZKO | -ko / -tako | ¿de cuándo? | gaurko, atzoko |
Mini-texto integrador
Joan den astean Bilboraino joan ginen autobusez. Helmuga: hiriko museorako sarrera bana erostea. Bilboko jendea oso jatorra izan zen. Buelta hartzeko, taxi bat hartu genuen etxerantz: euri-jasa hain handia zen, ezen autoa euriagatik hondatu zen. Azkenean, ordu bat beranduago iritsi ginen Donostiako geltokira. Hori bai, etxean opari bat zegoen zain: niretzat, ama maitearen partez.
Repaso visual: la rosa del A2
Ahora ya manejas todos los casos básicos:
| Caso | Pregunta | Sufijo | Ejemplo (etxe) |
|---|---|---|---|
| NOR | ¿quién? | -a | etxea |
| NORK | ¿quién hace? | -ak | etxeak (sujeto) |
| NORI | ¿a quién? | -ari | etxeari |
| NON | ¿dónde? | -an | etxean |
| NORA | ¿a dónde? | -ra | etxera |
| NONDIK | ¿de dónde? | -tik | etxetik |
| NOREKIN | ¿con quién? | -arekin | etxearekin |
| NOREN | ¿de quién? | -aren | etxearen |
| NONGO | ¿de dónde (at.)? | -ko | etxeko |
| NORENTZAT | ¿para quién? | -arentzat | etxearentzat |
| NORAINO | ¿hasta dónde? | -raino | etxeraino |
| NORANTZ | ¿hacia dónde? | -rantz | etxerantz |
| NORENGATIK | ¿por quién? | -arengatik | etxearengatik |
| -ZAZ / -Z | instrumental | -z | etxez |
| -RIK | partitivo (negación) | -rik | etxerik (ez dago) |
Reto A2: escribe una frase con cada caso usando el sustantivo Garazi. Verás cómo funciona toda la maquinaria del euskera en una sola persona.
Nota pedagógica: estas declinaciones son la “puerta a B1”: si las dominas, ya puedes construir frases ricas en información (destino, motivo, atributo, dirección). En B1 se profundizan los usos abstractos y se añaden algunas más (instrumental con valor causal, partitivo extendido).
Ejercicios
"Lagunarentzat opari bat erosi dut" significa…
¿Qué significa "Bilboraino joan zen"?
Hacia el monte = mendi .
Por culpa del amigo = lagun .