Esta lección integradora repasa cuatro declinaciones nuevas que A2 añade al repertorio de A1 (NOR, NORK, NORI, NON, NOREN, NORA, NONDIK, NOREKIN). Son las que aparecen en cualquier examen A2 y completan la “rosa” del euskera.
NORENTZAT — para quién (destinativo)
-(r)entzat sobre el sustantivo determinado
Sustantivo
Forma
Castellano
niretzat
niretzat
para mí
zuretzat
zuretzat
para ti
beretzat / harentzat
beretzat
para él/ella
guretzat
guretzat
para nosotros
zuentzat
zuentzat
para vosotros
haientzat
haientzat
para ellos
Lander
Landerrentzat
para Lander
la madre
amarentzat
para la madre
los amigos
lagunentzat
para los amigos
Hau zuretzat da. — Esto es para ti.
Opari bat erosi dut Garazirentzat. — He comprado un regalo para Garazi.
Liburu hau gazte ikasleentzat da. — Este libro es para los jóvenes estudiantes.
Variante: existe también la forma -(r)endako, sinónima en muchos dialectos: Garazirendako, niretzako/niretako. La estándar es -rentzat.
NORAINO — hasta (límite)
-(r)aino sobre el sustantivo (sigue la regla del NORA: vocal → +raino, consonante → +eraino)
Castellano
Euskera
Hasta el monte
mendiraino
Hasta Bilbao
Bilboraino
Hasta aquí
honaino
Hasta dónde
noraino
Hasta la cima
tontorreraino
Korrika egin dugu plazaraino. — Hemos corrido hasta la plaza.
Bilboraino etorri zen eta gero itzuli. — Vino hasta Bilbao y luego volvió.
NORANTZ — hacia (dirección)
-(r)antz sobre el sustantivo (mismo patrón que NORA)
Castellano
Euskera
Hacia el monte
mendirantz
Hacia casa
etxerantz
Hacia el sur
hegorantz
Hacia ti
zurantz
Etxerantz abiatu nintzen. — Me dirigí hacia casa.
Itsasorantz dago etxea. — La casa está orientada hacia el mar.
Diferencia con NORA (-ra):NORA indica destino concreto (“voy a Bilbao”); NORANTZ indica dirección aproximada (“voy hacia Bilbao”, sin garantía de llegar).
ZERGATIK / NORENGATIK — por causa de (motivativo)
Para preguntar el motivo: zergatik? (¿por qué?). Para responder con un sustantivo: -engatik.
Sustantivo
Forma
Castellano
nigatik
nigatik
por mí (causa)
zugatik
zugatik
por ti
beragatik / harengatik
beragatik
por él/ella
Lander
Landerrengatik
por Lander
la madre
amarengatik
por la madre
el amor
maitasunarengatik
por el amor
la lluvia
euriagatik
por la lluvia
Eskerrik asko etorri zarelako, niregatik! — ¡Gracias por venir, por mí!
Berandu iritsi nintzen trafikoarengatik. — Llegué tarde por culpa del tráfico.
Zergatik egin duzu hori? — Zugatik. — ¿Por qué lo hiciste? — Por ti.
Nota: distingue -engatik (causa: “por culpa de”) de -rentzat (destinatario: “para”). En castellano “por” cubre las dos, pero en euskera son distintos.
NONGO / NOIZKO — de qué lugar / momento
Ya viste NON (-an: en) en A1. NONGO y NOIZKO convierten un lugar o un tiempo en modificador (atributo):
Castellano
Euskera
La gente de Bilbao
Bilboko jendea
El museo de Donosti
Donostiako museoa
El periódico de hoy
Gaurko egunkaria
El examen de mañana
Biharko azterketa
La fiesta de julio
Uztaileko jaia
Es el caso NONGO/NOIZKO (-ko / -tako tras consonante): “de dónde” / “de cuándo” en sentido atributivo.
Forma
Para qué
-ko singular
Bilboko, etxeko, gaurko
-etako plural
etxeetako, mendietako, urteetako
Atzoko afaria ona zen. — La cena de ayer estaba buena.
Bilboko etxebizitzak garestiak dira. — Las viviendas de Bilbao son caras.
Mendietako loreak ederrak dira. — Las flores de las montañas son bonitas.
Mini-tabla resumen
Caso
Sufijo
Pregunta
Ejemplo
NORENTZAT
-rentzat
¿para quién?
Garazirentzat
NORAINO
-raino
¿hasta dónde?
Bilboraino
NORANTZ
-rantz
¿hacia dónde?
etxerantz
NORENGATIK
-engatik
¿por causa de quién/qué?
euriagatik
NONGO
-ko
¿de dónde (atributo)?
Donostiako
NOIZKO
-ko / -tako
¿de cuándo?
gaurko, atzoko
Mini-texto integrador
Joan den astean Bilboraino joan ginen autobusez. Helmuga: hiriko museorako sarrera bana erostea. Bilboko jendea oso jatorra izan zen. Buelta hartzeko, taxi bat hartu genuen etxerantz: euri-jasa hain handia zen, ezen autoa euriagatik hondatu zen. Azkenean, ordu bat beranduago iritsi ginen Donostiako geltokira. Hori bai, etxean opari bat zegoen zain: niretzat, ama maitearen partez.
Repaso visual: la rosa del A2
Ahora ya manejas todos los casos básicos:
Caso
Pregunta
Sufijo
Ejemplo (etxe)
NOR
¿quién?
-a
etxea
NORK
¿quién hace?
-ak
etxeak (sujeto)
NORI
¿a quién?
-ari
etxeari
NON
¿dónde?
-an
etxean
NORA
¿a dónde?
-ra
etxera
NONDIK
¿de dónde?
-tik
etxetik
NOREKIN
¿con quién?
-arekin
etxearekin
NOREN
¿de quién?
-aren
etxearen
NONGO
¿de dónde (at.)?
-ko
etxeko
NORENTZAT
¿para quién?
-arentzat
etxearentzat
NORAINO
¿hasta dónde?
-raino
etxeraino
NORANTZ
¿hacia dónde?
-rantz
etxerantz
NORENGATIK
¿por quién?
-arengatik
etxearengatik
-ZAZ / -Z
instrumental
-z
etxez
-RIK
partitivo (negación)
-rik
etxerik (ez dago)
Reto A2: escribe una frase con cada caso usando el sustantivo Garazi. Verás cómo funciona toda la maquinaria del euskera en una sola persona.
Nota pedagógica: estas declinaciones son la “puerta a B1”: si las dominas, ya puedes construir frases ricas en información (destino, motivo, atributo, dirección). En B1 se profundizan los usos abstractos y se añaden algunas más (instrumental con valor causal, partitivo extendido).