Deklinabidea osatzen — declinacións novas A2
Nesta lección integradora repásanse catro declinacións novas que o A2 engade ao repertorio do A1 (NOR, NORK, NORI, NON, NOREN, NORA, NONDIK, NOREKIN). Son as que aparecen en calquera exame de A2 e completan a “rosa” do éuscaro.
NORENTZAT — para quen (destinativo)
-(r)entzat sobre o substantivo determinado
| Substantivo | Forma | Galego |
|---|---|---|
| niretzat | niretzat | para min |
| zuretzat | zuretzat | para ti |
| beretzat / harentzat | beretzat | para el/ela |
| guretzat | guretzat | para nós |
| zuentzat | zuentzat | para vós |
| haientzat | haientzat | para eles |
| Lander | Landerrentzat | para Lander |
| a nai | amarentzat | para a nai |
| os amigos | lagunentzat | para os amigos |
Hau zuretzat da. — Isto é para ti.
Opari bat erosi dut Garazirentzat. — Merquei un agasallo para Garazi.
Liburu hau gazte ikasleentzat da. — Este libro é para os mozos estudantes.
Variante: existe tamén a forma -(r)endako, sinónima en moitos dialectos: Garazirendako, niretzako/niretako. A estándar é -rentzat.
NORAINO — ata (límite)
-(r)aino sobre o substantivo (segue a regra do NORA: vogal → +raino, consoante → +eraino)
| Galego | Éuscaro |
|---|---|
| Ata o monte | mendiraino |
| Ata Bilbao | Bilboraino |
| Ata aquí | honaino |
| Ata onde | noraino |
| Ata o cumio | tontorreraino |
Korrika egin dugu plazaraino. — Corremos ata a praza.
Bilboraino etorri zen eta gero itzuli. — Veu ata Bilbao e logo volveu.
NORANTZ — cara a (dirección)
-(r)antz sobre o substantivo (mesmo padrón que NORA)
| Galego | Éuscaro |
|---|---|
| Cara ao monte | mendirantz |
| Cara á casa | etxerantz |
| Cara ao sur | hegorantz |
| Cara a ti | zurantz |
Etxerantz abiatu nintzen. — Dirixinme cara á casa.
Itsasorantz dago etxea. — A casa está orientada cara ao mar.
Diferenza con NORA (-ra): NORA indica destino concreto (“vou a Bilbao”); NORANTZ indica dirección aproximada (“vou cara a Bilbao”, sen garantía de chegar).
ZERGATIK / NORENGATIK — por causa de (motivativo)
Para preguntar o motivo: zergatik? (por que?). Para responder cun substantivo: -engatik.
| Substantivo | Forma | Galego |
|---|---|---|
| nigatik | nigatik | por min (causa) |
| zugatik | zugatik | por ti |
| beragatik / harengatik | beragatik | por el/ela |
| Lander | Landerrengatik | por Lander |
| a nai | amarengatik | pola nai |
| o amor | maitasunarengatik | polo amor |
| a chuvia | euriagatik | pola chuvia |
Eskerrik asko etorri zarelako, niregatik! — Grazas por vir, por min!
Berandu iritsi nintzen trafikoarengatik. — Cheguei tarde por culpa do tráfico.
Zergatik egin duzu hori? — Zugatik. — Por que o fixeches? — Por ti.
Nota: distingue -engatik (causa: “por culpa de”) de -rentzat (destinatario: “para”). En castelán “por” cobre as dúas, pero en éuscaro son distintos.
NONGO / NOIZKO — de que lugar / momento
Xa viches NON (-an: en) en A1. NONGO e NOIZKO converten un lugar ou un tempo en modificador (atributo):
| Galego | Éuscaro |
|---|---|
| A xente de Bilbao | Bilboko jendea |
| O museo de Donosti | Donostiako museoa |
| O xornal de hoxe | Gaurko egunkaria |
| O exame de mañá | Biharko azterketa |
| A festa de xullo | Uztaileko jaia |
É o caso NONGO/NOIZKO (-ko / -tako tras consoante): “de onde” / “de cando” en sentido atributivo.
| Forma | Para que |
|---|---|
| -ko singular | Bilboko, etxeko, gaurko |
| -etako plural | etxeetako, mendietako, urteetako |
Atzoko afaria ona zen. — A cea de onte estaba boa.
Bilboko etxebizitzak garestiak dira. — As vivendas de Bilbao son caras.
Mendietako loreak ederrak dira. — As flores das montañas son bonitas.
Mini-táboa resumo
| Caso | Sufixo | Pregunta | Exemplo |
|---|---|---|---|
| NORENTZAT | -rentzat | para quen? | Garazirentzat |
| NORAINO | -raino | ata onde? | Bilboraino |
| NORANTZ | -rantz | cara a onde? | etxerantz |
| NORENGATIK | -engatik | por causa de quen/que? | euriagatik |
| NONGO | -ko | de onde (atributo)? | Donostiako |
| NOIZKO | -ko / -tako | de cando? | gaurko, atzoko |
Mini-texto integrador
Joan den astean Bilboraino joan ginen autobusez. Helmuga: hiriko museorako sarrera bana erostea. Bilboko jendea oso jatorra izan zen. Buelta hartzeko, taxi bat hartu genuen etxerantz: euri-jasa hain handia zen, ezen autoa euriagatik hondatu zen. Azkenean, ordu bat beranduago iritsi ginen Donostiako geltokira. Hori bai, etxean opari bat zegoen zain: niretzat, ama maitearen partez.
Repaso visual: a rosa do A2
Agora xa manexas todos os casos básicos:
| Caso | Pregunta | Sufixo | Exemplo (etxe) |
|---|---|---|---|
| NOR | quen? | -a | etxea |
| NORK | quen fai? | -ak | etxeak (suxeito) |
| NORI | a quen? | -ari | etxeari |
| NON | onde? | -an | etxean |
| NORA | a onde? | -ra | etxera |
| NONDIK | de onde? | -tik | etxetik |
| NOREKIN | con quen? | -arekin | etxearekin |
| NOREN | de quen? | -aren | etxearen |
| NONGO | de onde (at.)? | -ko | etxeko |
| NORENTZAT | para quen? | -arentzat | etxearentzat |
| NORAINO | ata onde? | -raino | etxeraino |
| NORANTZ | cara a onde? | -rantz | etxerantz |
| NORENGATIK | por quen? | -arengatik | etxearengatik |
| -ZAZ / -Z | instrumental | -z | etxez |
| -RIK | partitivo (negación) | -rik | etxerik (ez dago) |
Reto A2: escribe unha frase con cada caso usando o substantivo Garazi. Verás como funciona toda a maquinaria do éuscaro nunha soa persoa.
Nota pedagóxica: estas declinacións son a “porta a B1”: se as dominas, xa podes construír frases ricas en información (destino, motivo, atributo, dirección). En B1 afóndase nos usos abstractos e engádense algunhas máis (instrumental con valor causal, partitivo estendido).
Ejercicios
"Lagunarentzat opari bat erosi dut" significa…
Que significa "Bilboraino joan zen"?
Cara ao monte = mendi .
Por culpa do amigo = lagun .