Deklinabidea osatzen — declinacions nuevas A2

Ista lección integradora repasa cuatro declinacions nuevas que A2 adhibe a o repertorio d’A1 (NOR, NORK, NORI, NON, NOREN, NORA, NONDIK, NOREKIN). Son as que amaneixen en qualsequier examen A2 y completan a “rosa” d’o basco.

NORENTZAT — pa qui (destinativo)

-(r)entzat sobre o substantivo determinau

Substantivo	Forma	Aragonés
niretzat	niretzat	pa yo
zuretzat	zuretzat	pa tu
beretzat / harentzat	beretzat	pa él/ella
guretzat	guretzat	pa nusatros
zuentzat	zuentzat	pa vusatros
haientzat	haientzat	pa éls/ellas
Lander	Landerrentzat	pa Lander
la madre	amarentzat	pa la mai
los amigos	lagunentzat	pa os amigos

Hau zuretzat da. — Isto ye pa tu.

Opari bat erosi dut Garazirentzat. — He mercau un regalo pa Garazi.

Liburu hau gazte ikasleentzat da. — Iste libro ye pa os chóvens estudiants.

Variant: existe tamién a forma -(r)endako, sinonima en muitos dialectos: Garazirendako, niretzako/niretako. A estándar ye -rentzat.

NORAINO — dica (limite)

-(r)aino sobre o substantivo (sigue a regla d’o NORA: vocal → +raino, consonante → +eraino)

Aragonés	Euskera
Dica o mont	mendiraino
Dica Bilbau	Bilboraino
Dica aquí	honaino
Dica an	noraino
Dica a tuca	tontorreraino

Korrika egin dugu plazaraino. — Hemos corriu dica a plaza.

Bilboraino etorri zen eta gero itzuli. — Vinió dica Bilbau y dimpués tornó.

NORANTZ — enta (dirección)

-(r)antz sobre o substantivo (mesmo patrón que NORA)

Aragonés	Euskera
Enta o mont	mendirantz
Enta casa	etxerantz
Enta o sud	hegorantz
Enta tu	zurantz

Etxerantz abiatu nintzen. — Me dirichí enta casa.

Itsasorantz dago etxea. — A casa ye orientada enta a mar.

Diferenza con NORA (-ra): NORA indica destín concreto (“voi ta Bilbau”); NORANTZ indica dirección aproximada (“voi enta Bilbau”, sin guarencía de plegar-ie).

ZERGATIK / NORENGATIK — por causa de (motivativo)

Pa preguntar o motivo: zergatik? (por qué?). Pa responder con un substantivo: -engatik.

Substantivo	Forma	Aragonés
nigatik	nigatik	por yo (causa)
zugatik	zugatik	por tu
beragatik / harengatik	beragatik	por él/ella
Lander	Landerrengatik	por Lander
la madre	amarengatik	por la mai
el amor	maitasunarengatik	por l’amor
la lluvia	euriagatik	por a plebia

Eskerrik asko etorri zarelako, niregatik! — Gracias por venir, por yo!

Berandu iritsi nintzen trafikoarengatik. — Plegué tarde por culpa d’o trafico.

Zergatik egin duzu hori? — Zugatik. — Por qué lo ficiés? — Por tu.

Nota: distingue -engatik (causa: “por culpa de”) de -rentzat (destinatario: “pa”). En castellano “por” cubre as dos, pero en basco son distintos.

NONGO / NOIZKO — de qué puesto / momento

Ya viés NON (-an: en) en A1. NONGO y NOIZKO convierten un puesto u un tiempo en modificador (atributo):

Aragonés	Euskera
A chent de Bilbau	Bilboko jendea
O museu de Donosti	Donostiako museoa
O periodico de hue	Gaurko egunkaria
L’examen de maitín	Biharko azterketa
A fiesta de chulio	Uztaileko jaia

Ye o caso NONGO/NOIZKO (-ko / -tako tras consonante): “d’an” / “de cuan” en sentiu atributivo.

Forma	Pa qué
-ko singular	Bilboko, etxeko, gaurko
-etako plural	etxeetako, mendietako, urteetako

Atzoko afaria ona zen. — A cena d’ahier yera buena.

Bilboko etxebizitzak garestiak dira. — As viviendas de Bilbau son caras.

Mendietako loreak ederrak dira. — As flors d’as montanyas son bonicas.

Mini-tabla resumen

Caso	Sufixo	Pregunta	Exemplo
NORENTZAT	-rentzat	pa qui?	Garazirentzat
NORAINO	-raino	dica an?	Bilboraino
NORANTZ	-rantz	enta an?	etxerantz
NORENGATIK	-engatik	por causa de qui/qué?	euriagatik
NONGO	-ko	d’an (atributo)?	Donostiako
NOIZKO	-ko / -tako	de cuan?	gaurko, atzoko

Mini-texto integrador

Joan den astean Bilboraino joan ginen autobusez. Helmuga: hiriko museorako sarrera bana erostea. Bilboko jendea oso jatorra izan zen. Buelta hartzeko, taxi bat hartu genuen etxerantz: euri-jasa hain handia zen, ezen autoa euriagatik hondatu zen. Azkenean, ordu bat beranduago iritsi ginen Donostiako geltokira. Hori bai, etxean opari bat zegoen zain: niretzat, ama maitearen partez.

Repaso visual: a rosa de l’A2

Agora ya maneyas toz os casos basicos:

Caso	Pregunta	Sufixo	Exemplo (etxe)
NOR	qui?	-a	etxea
NORK	qui fa?	-ak	etxeak (sujeto)
NORI	a qui?	-ari	etxeari
NON	an?	-an	etxean
NORA	t’an?	-ra	etxera
NONDIK	d’an?	-tik	etxetik
NOREKIN	con qui?	-arekin	etxearekin
NOREN	de qui?	-aren	etxearen
NONGO	d’an (at.)?	-ko	etxeko
NORENTZAT	pa qui?	-arentzat	etxearentzat
NORAINO	dica an?	-raino	etxeraino
NORANTZ	enta an?	-rantz	etxerantz
NORENGATIK	por qui?	-arengatik	etxearengatik
-ZAZ / -Z	instrumental	-z	etxez
-RIK	partitivo (negación)	-rik	etxerik (ez dago)

Reto A2: escribe una frase con cada caso fendo servir o substantivo Garazi. Veyerás cómo funciona toda a maquinaria d’o basco en una sola persona.

Nota pedagochica: istas declinacions son a “puerta ta B1”: si las dominas, ya puez construir frases ricas en información (destín, motivo, atributo, dirección). En B1 s’afondan os usos abstractos y se’n adhiben bellas mas (instrumental con valor causal, partitivo extendiu).