Aditz trinkoak iraganean — verbos sintéticos no passado
~12 min
Os verbos sintéticos (aditz trinkoak) são os poucos verbos bascos que se conjugam sem auxiliar, em uma única palavra. Você já conhece suas formas no presente: noa, nator, nabil, daukat, dakit, nago. No passado, eles têm formas paralelas que convém reconhecer e, as mais frequentes, saber usar.
Resumo visual
Para os seis verbos sintéticos principais, o passado na 1ª e 3ª pessoa fica assim:
Verbo
Presente (eu)
Passado (eu)
Passado (ele/ela)
joan (ir)
noa
nindoan
zihoan
etorri (vir)
nator
nentorren
zetorren
ibili (andar)
nabil
nenbilen
zebilen
egon (estar)
nago
nengoen
zegoen
eduki (ter)
daukat
neukan
zeukan
jakin (saber)
dakit
nekien
zekien
O que eles têm em comum: começam com n- (eu) ou z- (3ª pessoa, você formal ou vocês) e terminam em -en. É o padrão geral do passado sintético.
Joan (ir) — passado completo
Pronome
Forma
Português
ni
nindoan
ia / estava indo
zu
zindoazen
ias / estavas indo
hura
zihoan
ia / estava indo
gu
gindoazen
íamos / estávamos indo
zuek
zindoazten
íeis / estáveis indo
haiek
zihoazen
iam / estavam indo
Egunero zortzietan lanera nindoan. — Todo dia eu ia para o trabalho às oito.
Etorri (vir)
Pronome
Forma
Português
ni
nentorren
vinha
zu
zentozen
vinhas
hura
zetorren
vinha
gu
gentozen
vínhamos
zuek
zentozten
vínheis
haiek
zetozen
vinham
Lagunak Donostiatik zetozen. — Os amigos vinham de San Sebastián.
Ibili (andar)
Pronome
Forma
Português
ni
nenbilen
andava
hura
zebilen
andava
gu
genbiltzan
andávamos
haiek
zebiltzan
andavam
Garazi mendian zebilen lagunekin. — Garazi andava pelo monte com seus amigos.
Quando uso nindoan e quando uso joan nintzen?
É a pergunta-chave. Aproximadamente:
Forma
Tipo de passado
Exemplo
Joan nintzen (analítica + particípio)
Fato pontual, concluído, completo
Atzo Bilbora joan nintzen zortzietan. (= ontem fui para Bilbao)
Nindoan (sintética)
Ação em andamento, hábito, descrição do passado
Bilborantz nindoan, ezagun bat ikusi nuenean. (= eu ia em direção a Bilbao quando vi um conhecido)
Regra rápida: a forma sintética (nindoan, nentorren, nenbilen) descreve a cena do passado. A forma com particípio (joan nintzen, etorri nintzen) narra o fato do passado. A diferença é muito semelhante a ia / fui em português.
Verbos sintéticos NOR-NORK: neukan, nekien
Lembramos destes dois da lição anterior porque também pertencem à família trinkoak:
Egoitzek bizikleta gorri bat zeukan. — Egoitz tinha uma bicicleta vermelha.
Inork ez zekien zergatik etorri zen. — Ninguém sabia por que ele veio.
Outros verbos sintéticos NOR-NORK (ekarri/zekarren, eraman/zeraman) aparecem com menos frequência no dia a dia do nível A2; basta reconhecê-los.
Mini-texto
Umea nintzenean, oporretan beti aiton-amonen baserrira nindoan. Han nengoen astebete edo bi. Goizean, lehengusuak etorri ohi ziren eta egun osoa elkarrekin igarotzen genuen: txakurrarekin mendi inguruan genbiltzan, sagastian sagarrak biltzen genituen eta amonak gosari ederra prestatzen zigun. Pozik nengoen beti.
Nota pedagógica: não é preciso dominar todas as formas sintéticas no nível A2. O importante é reconhecê-las quando aparecem e saber usar pelo menos nengoen, zegoen, neukan, zeukan, nekien, zekien, nindoan, zihoan, nenbilen, zebilen. O resto será fixado com a leitura.
Ejercicios
"Lanera nindoan goizeko zortzietan" significa…
Qual é a forma do passado sintético de "etorri" para "eu"?
Garazi andava (passeava) pelo monte = Garazi mendian .