Saltar al conteníu
Esta traducción ta en beta: pue haber frases ensin traducir o gazapos.Informar en Feedback

A2 · Unidad 1

Aditz trinkoak iraganean — verbos sintéticos en pasáu

~12 min

Los verbos sintéticos (aditz trinkoak) son los pocos verbos eusqueros que se conxuguen ensin auxiliar, nuna sola pallabra. Yá conoces les sos formes en presente: noa, nator, nabil, daukat, dakit, nago. En pasáu tienen formes paraleles que convien reconocer y, les más frecuentes, remanar.

Resume visual

Pa los seis verbos sintéticos clave, asina queda’l pasáu en 1ª y 3ª persona:

VerbuPresente (yo)Pasáu (yo)Pasáu (él/ella)
joan (ir)noanindoanzihoan
etorri (venir)natornentorrenzetorren
ibili (andar)nabilnenbilenzebilen
egon (estar)nagonengoenzegoen
eduki (tener)daukatneukanzeukan
jakin (saber)dakitnekienzekien

Lo que tienen de mancomún: empiecen por n- (yo) o z- (3ª persona, tu formal o vós) y terminen en -en. Ye’l patrón xeneral del pasáu sintéticu.

Joan (ir) — pasáu completu

PronomeFormaAsturianu
ninindoandiba / fui (en cursu)
zuzindoazendibes / fuisti
hurazihoandiba / foi
gugindoazendíbamos
zuekzindoaztendíbeis
haiekzihoazendiben

Egunero zortzietan lanera nindoan. — Acaldía diba al trabayu a les ocho.

Etorri (venir)

PronomeFormaAsturianu
ninentorrenvenía
zuzentozenveníes
hurazetorrenvenía
gugentozenveníemos
zuekzentoztenveníeis
haiekzetozenveníen

Lagunak Donostiatik zetozen. — Los amigos veníen de San Sebastián.

Ibili (andar)

PronomeFormaAsturianu
ninenbilenandaba
hurazebilenandaba
gugenbiltzanandábamos
haiekzebiltzanandaben

Garazi mendian zebilen lagunekin. — Garazi andaba pel monte colos sos amigos.

¿Cuándo uso nindoan y cuándo joan nintzen?

Ye la entruga clave. Aproximao:

FormaTipu de pasáuExemplu
Joan nintzen (analítica + partizipio)Fechu puntual, zarráu, completuAtzo Bilbora joan nintzen zortzietan. (= ayeri fui a Bilbao)
Nindoan (sintética)Aición en cursu, vezu, descripción del pasáuBilborantz nindoan, ezagun bat ikusi nuenean. (= diba pa Bilbao cuando vi a un conocíu)

Regla rápida: la forma sintética (nindoan, nentorren, nenbilen) describe la escena del pasáu. La forma con participiu (joan nintzen, etorri nintzen) cuenta’l fechu del pasáu. La diferencia ye mui asemeyada a diba / fui n’asturianu.

Verbos sintéticos NOR-NORK: neukan, nekien

Estos dos recordámoslos de la lleición anterior porque tamién pertenecen a la familia trinkoak:

Egoitzek bizikleta gorri bat zeukan. — Egoitz tenía una bici bermeya.

Inork ez zekien zergatik etorri zen. — Naide sabía por qué vino.

Otros verbos sintéticos NOR-NORK (ekarri/zekarren, eraman/zeraman) apaecen menos nel A2 cotidianu; basta con reconocelos.

Mini-testu

Umea nintzenean, oporretan beti aiton-amonen baserrira nindoan. Han nengoen astebete edo bi. Goizean, lehengusuak etorri ohi ziren eta egun osoa elkarrekin igarotzen genuen: txakurrarekin mendi inguruan genbiltzan, sagastian sagarrak biltzen genituen eta amonak gosari ederra prestatzen zigun. Pozik nengoen beti.

Nota pedagóxica: nun fai falta dominar toles formes sintétiques nel A2. Lo importante ye reconoceles cuando apaecen y remanar polo menos nengoen, zegoen, neukan, zeukan, nekien, zekien, nindoan, zihoan, nenbilen, zebilen. El restu dirá afitándose cola llectura.

Ejercicios

"Lanera nindoan goizeko zortzietan" significa…

¿Qué forma ye'l pasáu sintéticu de "etorri" pa "yo"?

Garazi andaba (paseaba) pel monte = Garazi mendian .

Tarxeta 1 de 13

(toca pa ver la traducción)

Empareya cada pallabra cola so traducción.