Esta lição expande o passado para os verbos NOR-NORK (transitivos: eu o, você o, ele o). É a base para narrar todas as ações que têm um objeto: comi, vi, fiz, disse, comprei, chamei…
A fórmula
partizipioa + nuen / zenuen / zuen / genuen / zenuten / zuten
Pronome
Passado de dut
Português
nik
nuen
eu o
zuk
zenuen
você o
hark
zuen
ele/ela o
guk
genuen
nós o
zuek
zenuten
vocês o
haiek
zuten
eles/elas o
As formas terminam sempre em -n, e a primeira letra é a marca da pessoa: n- (eu), z- (você/vocês/eles), g- (nós).
Objeto plural — nituen
Se o objeto for plural (os livros, os ingressos, as cervejas), o auxiliar muda para a série em -itu-:
Pronome
Auxiliar plural
Português
nik
nituen
eu os
zuk
zenituen
você os
hark
zituen
ele/ela os
guk
genituen
nós os
zuek
zenituzten
vocês os
haiek
zituzten
eles/elas os
Exemplos
Português
Basco
Comi pintxos
Pintxoak jan nituen
Vi um filme
Film bat ikusi nuen
Fizeram o jantar
Afaria egin zuten
O que ele/ela disse?
Zer esan zuen?
Compramos pão
Ogia erosi genuen
Vendeu as duas motos
Bi motoak saldu zituen
Verbos sintéticos: eduki e jakin
Dois verbos muito frequentes mantêm a forma sintética no passado, assim como no presente (daukat, dakit):
Eduki (ter, posse)
Pronome
Forma
Português
ni
neukan
eu tinha
zu
zeneukan
você tinha
hura
zeukan
ele/ela tinha
gu
geneukan
nós tínhamos
zuek
zeneukaten
vocês tinham
haiek
zeukaten
eles/elas tinham
Jakin (saber)
Pronome
Forma
Português
ni
nekien
eu sabia
zu
zenekien
você sabia
hura
zekien
ele/ela sabia
gu
genekien
nós sabíamos
zuek
zenekiten
vocês sabiam
haiek
zekiten
eles/elas sabiam
Anbotok bizikleta gorri bat zeukan umetan. — Anboto tinha uma bicicleta vermelha quando era criança.
Ez zekien non bizi ginen. — Não sabia onde morávamos.
Dois detalhes-chave do NOR-NORK no passado
1. A marca -k no sujeito. Assim como no presente, o sujeito que realiza a ação leva o caso ergativo:
Garazik afaria egin zuen. — Garazi fez o jantar.
Landerrek sarrerak erosi zituen. — Lander comprou os ingressos.
2. Concordância com o objeto. Se o objeto for singular → nuen / zuen; se for plural → nituen / zituen. É a mesma regra do presente.
Negação
Atzo ez nuen filmik ikusi. — Ontem não vi nenhum filme.
Ainarak ez zuen ezer esan. — Ainara não disse nada.
Ez genituen sarrerak erosi. — Não compramos os ingressos.
Quando o objeto é negado, ele geralmente aparece no partitivo: filmik, ezer, txikirik. É o mesmo -rik que você viu no A1.
Mini-narrativa
Aurreko larunbatean Olatz eta Lander itsasora joan ziren (NOR). Hondartzan egun osoa eman zuten: igeri egin zuten, eguzkitan etzanda egon ziren eta liburu bat irakurri zuten. Iluntzean afari bat prestatu zuten eta lagunekin afaldu zuten.
Note como se misturam as formas NOR (joan ziren, egon ziren) e NOR-NORK (eman zuten, irakurri zuten, prestatu zuten). As duas lições se combinam para narrar.
Nota: na próxima lição, você verá os verbos sintéticos no passado (nindoan, nentorren, nenbilen) que completam o passado NOR.
Ejercicios
"Liburua irakurri nuen" significa…
Qual forma de "ukan" no passado corresponde a "eles o"?
Comprei os ingressos = Sarrerak erosi .
Lander tinha um carro vermelho = Landerrek auto gorri bat .