Iragan ez burutua — pretérito imperfeito e aspecto progressivo
~14 min
O imperfeito do basco (iragan ez burutua) corresponde, em linhas gerais, ao “comia / vivia / ia / trabalhava” do português. Serve para contar:
Hábitos do passado (o que você fazia habitualmente).
Descrições (como era, onde você morava, o que você tinha).
Ações em andamento que servem de pano de fundo para outra ação pontual.
A fórmula
verbo em -tzen / -ten + auxiliar no passado
Compare presente vs. imperfeito:
Presente (hábito hoje)
Imperfeito (hábito ontem)
Lan egiten dut (trabalho)
Lan egiten nuen (trabalhava)
Bilbon bizi naiz (moro)
Bilbon bizi nintzen (morava)
Filmak ikusten ditut (vejo)
Filmak ikusten nituen (via)
Egunero joaten naiz (vou)
Egunero joaten nintzen (ia)
O verbo principal vai na sua forma habitual (-tzen / -ten — a mesma do A1) e o auxiliar vai no passado (as formas da lição 1 e 2).
Conjugação com auxiliar NOR (intransitivos)
Pronome
Imperfeito
Português
ni
…tzennintzen
eu ia/era/morava
zu
…tzenzinen
você ia
hura
…tzenzen
ia/era
gu
…tzenginen
nós íamos/éramos
zuek
…tzenzineten
vocês iam
haiek
…tzenziren
eles/elas iam
Garai hartan Donostian bizi nintzen. — Naquela época eu morava em San Sebastián.
Conjugação com auxiliar NOR-NORK (transitivos)
Pronome
Imperfeito
Português
nik
…tzennuen
eu o fazia
zuk
…tzenzenuen
você o fazia
hark
…tzenzuen
ele/ela o fazia
guk
…tzengenuen
nós o fazíamos
zuek
…tzenzenuten
vocês o faziam
haiek
…tzenzuten
eles/elas o faziam
Aitak afari berezia prestatzen zuen igandero. — O pai preparava um jantar especial todo domingo.
Burutua vs ez burutua: a oposição chave
Tipo
Forma
Significado
Burutua (completo)
partizipioa + auxiliar passado
fato pontual, concluído
Ez burutua (imperfeito)
-tzen + auxiliar passado
hábito ou ação em andamento
Compare:
Português
Basco
Ontem fui ao trabalho
Atzo lanera joan nintzen
Antes eu ia para o trabalho de bicicleta
Lehen lanera bizikletaz joaten nintzen
Vi um filme no sábado
Larunbatean film bat ikusi nuen
Via filmes todos os sábados
Larunbatero filmak ikusten nituen
Aspecto progressivo: ari nintzen
Para dizer “estava fazendo” você usa a perífrase com ari:
-tzen + ari + izan no passado (NOR)
Português
Basco
Estava comendo
Jaten ari nintzen
Estávamos trabalhando
Lanean ari ginen
Estava chovendo
Euria ari zuen
O que você estava fazendo?
Zer ari zinen egiten?
Igual que no presente ari naiz, no passado ari nintzen. Serve para indicar que a ação estava em andamento em um momento específico.
Marcadores que pedem imperfeito
Estes marcadores levam a frase para o imperfeito/hábito:
Português
Basco
Quando pequeno
Txikitan
Quando eu era jovem
Gaztea nintzenean
Naquela época
Garai hartan
Antes / antigamente
Lehen / Lehenago
Sempre
Beti
Todo dia
Egunero
Frequentemente
Sarri / Askotan
Mini-texto comparativo
Burutua:Atzo Iratiren etxera joan nintzen, kafea hartu nuen, eta hamabietan itzuli nintzen. — Ontem fui à casa de Irati, tomei um café e voltei ao meio-dia.
Ez burutua:Lehen Iratiren etxera joaten nintzen astero. Han kafea hartzen genuen eta luze hitz egiten genuen. — Antes eu ia à casa de Irati toda semana. Lá tomávamos café e conversávamos longamente.
Progresivoa:Atzo, kafea hartzen ari ginela, telefonoa jo zuen. — Ontem, enquanto estávamos tomando café, o telefone tocou.
Armadilhas frequentes
Verbo regular + -tzen funciona quase sempre. Cuidado: jan → jaten (não jantzen), edan → edaten, egin → egiten. Estes são memorizados no A1.
Não traduza literalmente “estava sendo”: no basco, o imperfeito cobre boa parte dos usos do passado descritivo, sem necessidade de adicionar ari.
O auxiliar é o mesmo que com o particípio (nintzen, nuen); a única coisa que muda é a forma do verbo principal.
Resumo prático: se a frase responde a “o que aconteceu?” → partizipio + auxiliar (burutua). Se responde a “o que você fazia habitualmente?” ou “como era?” → -tzen + auxiliar passado (ez burutua). Se responde a “o que você estava fazendo naquele momento?” → -tzen ari + izan passado (puntukaria).
Ejercicios
"Lan egiten nuen Bilbon" significa…
Qual é a diferença entre "irakurri nuen" e "irakurtzen nuen"?
Quando pequeno eu jogava futebol = Txikitan futbolean nuen.
Eu estava comendo quando ele/ela chegou = Jaten ari etorri zenean.