Iragan burutua NOR — pasáu de izan y egon
Yá conoces el pasáu recién (joan naiz, jan dut) d’A1. N’A2 das un pasu decisivu: el pasáu completu (iragan burutua). Ye l’equivalente al “fui / tuvi / fixi / dixi” qu’uses pa narrar fechos zarraos, alloñaos o yá distantes nel tiempu.
Esta primer lleición céntrase nos verbos NOR: izan y egon en pasáu.
Pasáu de izan (ser)
| Pronome | Pasáu | Asturianu |
|---|---|---|
| ni | nintzen | yera / fui |
| zu | zinen | yeres / fuisti |
| hura | zen | yera / foi |
| gu | ginen | yéramos / fuimos |
| zuek | zineten | yerais / fuistis |
| haiek | ziren | yeren / foron |
Conseyu: la n final apaez en toles formes (nintzen, zinen, zen, ginen, zineten, ziren). Ye la marca clásica del pasáu n’eusquera.
Pasáu de egon (tar) — sintéticu
Egon tien formes sintétiques en pasáu, paraleles al presente nago/zaude/dago…:
| Pronome | Pasáu | Asturianu |
|---|---|---|
| ni | nengoen | taba / tuvi |
| zu | zeunden | tabes / tuvisti |
| hura | zegoen | taba / tuvo |
| gu | geunden | tábamos / tuvimos |
| zuek | zeundeten | tabais / tuvistis |
| haiek | zeuden | taben / tuvieron |
Na fala cotidiana tamién val egon nintzen / egon zen etc., con auxiliar. Les formes sintétiques suenen más cuidaes o lliteraries, pero vas sentiles muncho.
Distinción: izan en pasáu vs egon en pasáu
Igual que en presente, en pasáu caltienes la distinción ente:
- Cualidá / identidá → izan: Egoitz medikua zen (Egoitz yera médicu).
- Estáu pasaxeru / ubicación → egon: Egoitz pozik zegoen (Egoitz taba contentu) / Egoitz Bilbon zegoen (Egoitz taba en Bilbao).
Marcadores de pasáu completu
Pa que la fras suene a pasáu zarráu, l’eusquera usa marcadores temporales:
| Asturianu | Eusquera |
|---|---|
| Ayeri | Atzo |
| Anuechi | Bart |
| Antayeri | Herenegun |
| La selmana pasada | Joan den astean / Aurreko astean |
| El mes pasáu | Joan den hilean |
| L’añu pasáu | Joan den urtean / Iaz |
| Fai dos años | Duela bi urte |
| Fai muncho tiempu | Aspaldian / Duela urte asko |
| Entós | Orduan |
| En 2010 | 2010ean |
Patrones típicos
Atzo ni etxean nintzen goiz osoan. — Ayeri tuvi en casa tola mañana.
Joan den urtean Garazi Frantzian zegoen. — L’añu pasáu Garazi taba en Francia.
Duela hamar urte ikaskideak ginen. — Fai diez años yéramos compañeros de clas.
Bart kalean jende asko zegoen. — Anuechi había muncha xente na cai.
Haurrak gu ginen, eta orain helduak gara. — Los neños yéramos nós, y agora somos adultos.
La negación
Igual que en presente: ez delantre del verbu.
Atzo ez nintzen lanean egon. — Ayeri nun tuvi nel trabayu.
Ainara ez zegoen pozik orduan. — Ainara nun taba contenta entós.
Gu ez ginen ikaskideak. — Nós nun yéramos compañeros.
Mini-testu
Duela hamar urte Anboto Bartzelonan bizi zen. Han ikaslea zen eta unibertsitateko logelan zegoen. Pozik zegoen baina urruti zegoen familiatik. Astebururo telefonoz hitz egiten zuen amarekin.
Nota: nesti pasaxe conviven zen (yera), zegoen (taba) y otres formes que vamos ver nes próximes lleiciones. Esi ye’l corazón de la unidá 2: enxareyar formes de pasáu pa narrar.
Ejercicios
¿Cuál ye la forma de "izan" en pasáu pa "ni" (yo)?
"Atzo Bilbon egon nintzen" significa…
Fai dos años yéramos vecinos = Duela bi urte bizilagunak .
Anuechi tuvimos nel cine = Bart zinean egon .