Saltar al conteníu
Esta traducción ta en beta: pue haber frases ensin traducir o gazapos.Informar en Feedback

A2 · Unidad 1

Iragan ez burutua — pasáu imperfectu y aspeutu progresivu

~14 min

L’imperfectu del eusquera (iragan ez burutua) correspuende, a grandes rasgos, al “comía / vivía / diba / trabayaba” del castellán. Sirve pa cuntar:

  • Vezos del pasáu (lo que facíes davezu).
  • Descripciones (cómo yera, ónde vivíes, qué teníes).
  • Aiciones en cursu que sirven de fondu a otra aición puntual.

La fórmula

verbu en -tzen / -ten + auxiliar en pasáu

Compara presente vs imperfectu:

Presente (vezu güei)Imperfectu (vezu ayeri)
Lan egiten dut (trabayo)Lan egiten nuen (trabayaba)
Bilbon bizi naiz (vivo)Bilbon bizi nintzen (vivía)
Filmak ikusten ditut (veo)Filmak ikusten nituen (vía)
Egunero joaten naiz (voi)Egunero joaten nintzen (diba)

El verbu principal va na so forma habitual (-tzen / -ten — la mesma d’A1) y l’auxiliar va en pasáu (les formes de la lleición 1 y 2).

Conxugación con auxiliar NOR (intransitivos)

PronomeImperfectuAsturianu
ni…tzen nintzenyo diba/yera/vivía
zu…tzen zinentu dibes
hura…tzen zendiba/yera
gu…tzen ginendíbamos/yéramos
zuek…tzen zinetendíbeis
haiek…tzen zirendiben

Garai hartan Donostian bizi nintzen. — P’aquella dómina vivía en San Sebastián.

Conxugación con auxiliar NOR-NORK (transitivos)

PronomeImperfectuAsturianu
nik…tzen nuenyo facíalo
zuk…tzen zenuentu facíeslo
hark…tzen zuenél/ella facíalo
guk…tzen genuenfacíamuslo
zuek…tzen zenutenfacíaislo
haiek…tzen zutenfacíenlo

Aitak afari berezia prestatzen zuen igandero. — El pá preparaba una cena especial cada domingu.

Burutua vs ez burutua: la oposición clave

TipuFormaSignificáu
Burutua (completu)partizipioa + auxiliar pasáufechu puntual, zarráu
Ez burutua (imperfectu)-tzen + auxiliar pasáuvezu o aición en cursu

Compara:

AsturianuEuskera
Ayeri fui al trabayuAtzo lanera joan nintzen
Enantes diba al trabayu en biciLehen lanera bizikletaz joaten nintzen
Vi una película’l sábaduLarunbatean film bat ikusi nuen
Vía películes tolos sábadosLarunbatero filmak ikusten nituen

Aspeutu progresivu: ari nintzen

Pa dicir “taba faciendo” uses la perífrasis con ari:

-tzen + ari + izan en pasáu (NOR)

AsturianuEuskera
Taba comiendoJaten ari nintzen
Tábamos trabayandoLanean ari ginen
Taba lloviendoEuria ari zuen
¿Qué tabes faciendo?Zer ari zinen egiten?

Igual que en presente ari naiz, en pasáu ari nintzen. Sirve pa señalar que l’aición taba en procesu nun momentu concretu.

Marcadores que piden imperfectu

Estos marcadores emburrien la fras hacia l’imperfectu/vezu:

AsturianuEuskera
De pequeñuTxikitan
Cuando yera mozuGaztea nintzenean
N’aquella dóminaGarai hartan
Enantes / antiguamenteLehen / Lehenago
SiempresBeti
AcaldíaEgunero
De cutiuSarri / Askotan

Minitestu comparativu

Burutua: Atzo Iratiren etxera joan nintzen, kafea hartu nuen, eta hamabietan itzuli nintzen. — Ayeri fui a casa d’Irati, tomé un café y volví a les doce.

Ez burutua: Lehen Iratiren etxera joaten nintzen astero. Han kafea hartzen genuen eta luze hitz egiten genuen. — Enantes diba a casa d’Irati cada selmana. Ellí tomábamos café y falábamos llargo.

Progresivoa: Atzo, kafea hartzen ari ginela, telefonoa jo zuen. — Ayeri, mientres tábamos tomando café, sonó’l teléfonu.

Trampes frecuentes

  1. Verbu regular + -tzen funciona casi siempres. Cuidáu: jan → jaten (non jantzen), edan → edaten, egin → egiten. Estes memorícense n’A1.
  2. Nun traduzas lliteralmente “taba siendo”: n’eusquera l’imperfectu cubre bona parte de los usos del pasáu descriptivu, ensin necesidá d’añader ari.
  3. L’auxiliar ye’l mesmu que col partizipio (nintzen, nuen); lo único que camuda ye la forma del verbu principal.

Resume práuticu: si la fras respuende a “¿qué pasó?” → partizipio + auxiliar (burutua). Si respuende a “¿qué facíes davezu?” o “¿cómo yera?” → -tzen + auxiliar pasáu (ez burutua). Si respuende a “¿qué tabes faciendo nesi momentu?” → -tzen ari + izan pasáu (puntukaria).

Ejercicios

"Lan egiten nuen Bilbon" significa…

¿Cuál ye la diferencia ente "irakurri nuen" y "irakurtzen nuen"?

De pequeñu xugaba al fútbol = Txikitan futbolean nuen.

Taba comiendo cuando llegó = Jaten ari etorri zenean.

Tarxeta 1 de 11

(toca pa ver la traducción)

Empareya cada pallabra cola so traducción.