O condicional (baldintza) en basco tiene cuantas formas. En A2 nos quedamos con as dos mas útils:
Condición reyal (esdevenidero probable):si pleve maitín, no i iré.
Condición irreal (hipotesi):si tenese diners, mercaría una casa.
Ista lección ye una introducción: en tiens prou con reconoixer as formas y producir frases sencillas. A unidat B1 l’afundeix.
Tipo 1: condición reyal — ba- + present
Pa hipotesis sobre l’esdevenidero probable u present, o basco fa servir o prefixo ba- sobre l’auxiliar en present.
ba- + present de l’auxiliar, … + esdevenidero
Aragonés
Basco
Si pleve, no i iré
Euria egiten badu, ez naiz joango
Si tiens tiempo, vien
Astia baduzu, etorri
Si quiers, clama-me
Nahi baduzu, deitu niri
Si soi rico bella vegada…
Aberatsa banaiz noizbait…
Formas con ba- (present)
Verbo
Sin ba-
Con ba-
naiz
yo soi
banaiz (si soi)
zara
tú yes
bazara (si yes)
da
ye
bada (si ye)
gara
somos
bagara (si somos)
dut
yo lo
badut (si lo tiengo)
du
lo (él)
badu (si lo tiene)
dute
lo (éls)
badute (si lo tienen)
¡Cudiau!Ba- tiene tamién un uso afirmativo: bai, badator = “sí, viene”. Ye o contexto o que lo desambigua: si a frase tiene una segunda parte (“…alavez…”), ye condicional.
Tipo 2: condición irreal — banintz / banu
Pa hipotesis irreals u bien poco probables (“si yo fuese…”, “si tenese…”), o basco fa servir formas adedicadas:
Formas d’izan en condición irreal
Pronombre
Forma
Aragonés
ni
banintz
si yo fuese/estase
zu
bazina
si tú fueses/estases
hura
balitz
si él fuese/estase
gu
bagina
si nusatros fuesemos/estasemos
zuek
bazinete
si vusatros fuesez/estasez
haiek
balira
si éls fuesen/estasen
Formas d’ukan en condición irreal
Pronombre
Forma
Aragonés
nik
banu
si yo lo tenese
zuk
bazenu
si tú lo teneses
hark
balu
si él lo tenese
guk
bagenu
si nusatros lo tenesemos
haiek
balute
si éls lo tenesen
Memoriza primero istas seis: banintz, balitz, banu, balu, bagenu, balute. Son as que amaneixen en qualsequier frase condicional irreal.
A consecuencia: -ko/-go + nuke / nintzateke
O “mercaría / iría / sería” se forma con -ko/-go (a mesma marca que l’esdevenidero) + auxiliar especial:
NOR-NORK condicional (“yo lo + ría”)
Pronombre
Forma
Aragonés
nik
nuke
yo lo —ría
zuk
zenuke
tú lo —rías
hark
luke
él lo —ría
guk
genuke
lo —ríamos
haiek
lukete
lo —rían
NOR condicional (“yo —ría”, intransitivo)
Pronombre
Forma
Aragonés
ni
nintzateke
yo —ría
zu
zinateke
tú —rías
hura
litzateke
él —ría / sería
gu
ginateke
—ríamos
haiek
lirateke
—rían
Frase modelo
baldintza + ondorioa
Diru asko banu, etxe bat erosiko nuke. — Si tenese muitos diners, mercaría una casa.
Lurralde berri batean bizi banintz, beste hizkuntza bat ikasiko nuke. — Si vivise en un país nuevo, aprendería unatro idioma.
Anboto hemen balitz, lasaiago egongo ginateke. — Si Anboto estase aquí, seríamos mas tranquilos.
Aberatsak balira, mundu osoa bisitatuko lukete. — Si fuesen ricos, visitarían o mundo entero.
Reyal:Astia baduzu, lagunduko dizut. — Si tiens tiempo, t’aduyaré.
Irreal:Astia bazenu, lagunduko zenidake. — Si teneses tiempo, m’aduyarías.
Frases feitas bien útils
Aragonés
Basco
Querrías…?
Nahi zenuke…?
Me faría goyo…
Gustatuko litzaidake…
Sería poliu…
Polita litzateke…
Iríai de buen implaz
Gustura joango nintzateke
M’o pensaríai
Pentsatuko nuke
Mini-dialgo
— Olatz, nahi zenuke zinemara joan?
— Bai, gustatuko litzaidake, baina astia banu… Lan asko daukat astean.
— Lasai. Bihar etortzen bazara, sarrera bat erosiko dizut.
Nota pedagochica: a baldintza ye un d’os puntos an A2 teubre a puerta a B1. En A2 oficial en ye prou con reconoixer-la y producir frases simples d’o tipo banintz… -ko nuke. A conchugación completa d’o condicional se treballa en B1.
Ejercicios
"Banaiz" significa…
"Diru asko banu, etxe bat erosiko nuke" significa…
Si pleve maitín, no i iré = Bihar euria egiten , ez naiz joango.