Blincar a lo conteniu
Ista traducción ye en beta: puet haber frases sin traducir u erratas.Reportar en Feedback

A2 · Unidad 1

NOR-NORI-NORK present — le'n doi, te'n digo

~14 min

O NOR-NORI-NORK ye o verbo de tres argumentos: belún (NORK) fa bella cosa (NOR) a belún (NORI). En aragonés corresponde a las construccions con pronombre doble — te’n doi, le’n dicié, me l’amostró.

Ye o verbo mas complexo d’o basco, pero en A2 en tiens pro con dominar os patrons mas emplegaus.

A formula

partizipioa + d-i-NORI-NORK

L’auxiliar tiene tres marcas internas:

  • d- a o principio (present).
  • -i- central (ye a “radiz” d’o NOR-NORI-NORK).
  • -NORI- como infixo (a qui).
  • -NORK a la fin (qui fa).

As formas mas útils pa A2

Tabla con NOR singular (“lo”). Filas = a qui (NORI), columnas = qui fa (NORK):

NORI ↓ / NORK →nik (yo)zuk (tú)hark (él)guk (nus.)zuek (vus.)haiek (éls)
niri (a yo)didazuditdidazuedidate
zuri (a tu)dizutdizudizugudizute
hari (a él/ella)diotdiozudiodiogudiozuediote
guri (a nus.)diguzudigudiguzuedigute
zuei (a vus.)dizuetdizuedizuegudizuete
haiei (a éls)dietdiezudiediegudiezuediete

No memorices toda a tabla de golp. Pa A2 centra-te primero en cuatre caixetas: dizut, diot, dit, dio. Con ixas cuatre y as suyas derivadas (digu, dizu, didate, diote) charras o 80% d’o tiempo.

Patrón mnemotecnico: as tres letras

Leye as formas seguindo ista orden interna:

d + i + (NORI) + (NORK)

FormaLecturaSignificau
d-i-zu-t”present + [i] + a tu + yo”yo te lo
d-i-o-t”present + [i] + a él + yo”yo se lo
d-i-t”present + [i] + a yo + (él)“él me lo
d-i-o”present + [i] + a él + (él)“él se lo
d-i-gu-te”present + [i] + a nusatros + éls”éls nos lo

As marcas de NORI son -da- (a yo), -zu- (a tu), -o- (a él), -gu- (a nusatros), -zue- (a vusatros), -e- (a éls).

Concordancia con l’OBCHECTO (NOR)

Si l’obchecto ye plural (“los”), a forma cambia. Pa A2 conviene reconoixer a parella:

Obchecto singularObchecto pluralAragonés
dizutdizkizutte lo / te los
diotdizkiotse lo / se los
ditdizkitme lo / me los
digutedizkigutenos lo / nos los

Eman dizkizut bi liburuak. — T’he dau os dos libros.

Y, platero, o NORK leva -k

O subchecto de NOR-NORI-NORK ye ergativo (igual que en NOR-NORK):

Landerek Ainarari opari bat eman dio. — Lander le ha dau un regalo a Ainara.

Aitonak semeari istorioa kontatu dio. — O lolo le ha contau una historia a o fillo.

Verbos tipicos NOR-NORI-NORK

VerboSignificauExemplo
emandarLiburua eman dit.
esandicirEgia esan didazu.
erakutsiamostrarArgazkia erakutsi diot.
oparituregalarLoreak oparitu dizkiote.
erosimercar (a belún)Janaria erosi diot amari.
kontatucontarIpuina kontatu digute.
bidalininviarMezua bidali dizut.
idatziescribir (a)Eskutitz bat idatzi diot.
eskainiofreixerLana eskaini diote.
gomendaturecomendarLiburua gomendatu didazu.

Distinción: dar a belún vs dar bella cosa

Compara os tres tipos de “dar”:

TipoEstructuraExemplo
NOR (sin obchecto): no s’aplica a eman
NOR-NORK (transitivo simple)Opari bat eman dut.He dau un regalo.
NOR-NORI-NORK (con destinatario)Opari bat eman diot Ainarari.Le he dau un regalo a Ainara.

O destinatario leva o caso NORI (-ari/-ei). Lo viés en A1; aquí ye o infixo d’o verbo.

— Eskerrik asko, Olatz. Ohar polita idatzi didazu.

— Tira, ezer ez. Esan dizut beti laguntzeko prest nagoela.

— Anbotori ere erakutsi diozu?

— Ez, oraindik ez diot esan. Bihar kontatuko diot.

Trampas frecuents

  1. No confundir dut con diot. Dut = NOR-NORK (“lo”). Diot = NOR-NORI-NORK (“se lo”). Si a frase tiene un destinatario (a belún), gosa estar NOR-NORI-NORK.
  2. O destinatario leva -ri/-ei: Anbotori esan diot (a Anboto), no pas Anbotok (ixo sería o subchecto).
  3. O subchecto sigue levando -k: Anbotok Garaziri liburua eman dio.

Nota pedagochica: a tabla NOR-NORI-NORK ye famosa por a suya densidat. A estratechia A2 ye interiorizar primero as cuatre u cinco caixetas mas emplegadas y reconoixer as atras en a lectura. As irás integrando en charrar.

Ejercicios

"Liburua eman dizut" significa…

Qué significa "Esan diot"?

Le he mercau un regalo a Ainara = Ainarari opari bat erosi .

Tarcheta 1 de 14

(toca ta veyer la traducción)

Empareya cada parola con la suya traducción.