O pasau NOR-NORI-NORK sigue a mesma lochica que o present, pero con marcas de pasau (as terminacions en -n y a inicial cambea).
A formula
partizipioa + n-i-NORI-NORK + n (final)
Contimparau con o present, o que cambea ye:
A d- inicial pasa a n- u z- (igual que dut → nuen).
Amaneixe una -n final (a marca clasica d’o pasau).
As formas mas útils pa A2
Tabla pasau, NOR singular (“lo”):
NORI ↓ / NORK →
nik
zuk
hark
guk
zuek
haiek
niri
—
zenidan
zidan
—
zenidaten
zidaten
zuri
nizun
—
zizun
genizun
—
zizuten
hari
nion
zenion
zion
genion
zenioten
zioten
guri
—
zenigun
zigun
—
zeniguten
ziguten
zuei
nizuen
—
zizuen
genizuen
—
zizueten
haiei
nien
zenien
zien
genien
zenieten
zieten
As quatro caixetas que mas farás servir en A2: nion (yo le’n), zion (él le’n), nizun (yo te’n), zidan (él me’n). A partir d’astí se construyen as atras.
Pista mnemotecnica
Contimpara present y pasau:
Present
Pasau
Aragonés
dizut
nizun
yo te’n
diot
nion
yo le’n
dit
zidan
él me’n
dio
zion
él le’n
digu
zigun
él nos ne
digute
ziguten
éls nos ne
Patrón: cambea a inicial (d → n/z), o infixo NORI se mantiene pareixiu, y adhibes -n a la fin.
Concordancia con NOR plural
Obchecto singular
Obchecto plural
Aragonés
nion
nizkion
yo le’n / yo le’ls
zion
zizkion
él le’n / él le’ls
zidan
zizkidan
él me’n / él me’ls
genion
genizkion
nusatros le’n / le’ls
Aitak liburu bi eman zizkidan atzo. — Mio pai me dió dos libros ayer.
Eixemplos en contexto
Aragonés
Basco
Te’n dicié a semana pasada
Esan nizun joan den astean
Le’n dié as claus
Giltzak eman nizkion
Me’n regaló a mía güela
Amonak oparitu zidan
Nos ne amostró o mayestro
Irakasleak erakutsi zigun
Les escribié una carta
Eskutitz bat idatzi nien
¿Por qué no me’n diciés?
Zergatik ez zenidan esan?
Verbos especials con NOR-NORI-NORK pasau
Beluns verbos cutianos van cuasi siempre en NOR-NORI-NORK:
Esan zion — le dició
Eman zidan — me dió
Galdetu zion — le preguntó
Erantzun nion — le contesté
Ekarri ziguten — nos trayioron
Erosi nion — le merqué (a él/ella)
Mini-narración
Atzo Garazi etorri zen etxera. Ate ondoan zegoela, eman zidan opari bat: kafe-poltsatxo eder bat. Esan zidan Bilbon erosi zuela, kafetegi berezi batean. Eskerrak eman nizkion eta laster prestatu nion kafe bat berari ere. Lasai-lasai kontatu zidan azken aldian Donostian zegoela bizitzen.
Mezcla con NOR y NOR-NORK
Una narración A2 mezcla os tres patrons:
Frase
Tipo
Etorri zen
NOR pasado
Eman zidan
NOR-NORI-NORK pasado
Esan zidan
NOR-NORI-NORK pasado
Erosi zuen
NOR-NORK pasado
Kontatu zidan
NOR-NORI-NORK pasado
Truco: si a frase responde a “qué fació?” → NOR-NORK (dut/nuen). Si responde a “qué le fació a quí?” → NOR-NORI-NORK (diot/nion). Si responde a “qué le pasó?” sin acusativo → NOR (naiz/nintzen).
Trampas frecuents
Distingue zion (le dió, pasau) de zen (yera/taba, pasau). Suenan pareixiu; o contexto y a presencia d’obchecto + destinatario t’aduya.
A negación va con ez debant: Ez nion ezer esan (no le dicié cosa). Con obchecto negau amaneixe -rik: Ez nion libururik eman.
Pa charrar a livel A2 en tiens prou con nion, zion, zidan, nizun. As atras caixetas se reconoixen en leyer.
Nota pedagochica: a tabla NOR-NORI-NORK pasau ye densa, pero o suyo rendimiento ye enorme: t’ubre a narración con tres argumentos, que ye muito frecuent en cualsiquier historia. Si memorizas un solo verbo modelo (por eixemplo eman), as atras formas se calcan.