Iragan ez burutua — pasado imperfecto y aspecto progresivo
El imperfecto del euskera (iragan ez burutua) corresponde, a grandes rasgos, al “comía / vivía / iba / trabajaba” del castellano. Sirve para contar:
- Hábitos del pasado (lo que hacías habitualmente).
- Descripciones (cómo era, dónde vivías, qué tenías).
- Acciones en curso que sirven de fondo a otra acción puntual.
La fórmula
verbo en -tzen / -ten + auxiliar en pasado
Compara presente vs imperfecto:
| Presente (hábito hoy) | Imperfecto (hábito ayer) |
|---|---|
| Lan egiten dut (trabajo) | Lan egiten nuen (trabajaba) |
| Bilbon bizi naiz (vivo) | Bilbon bizi nintzen (vivía) |
| Filmak ikusten ditut (veo) | Filmak ikusten nituen (veía) |
| Egunero joaten naiz (voy) | Egunero joaten nintzen (iba) |
El verbo principal va en su forma habitual (-tzen / -ten — la misma de A1) y el auxiliar va en pasado (las formas de la lección 1 y 2).
Conjugación con auxiliar NOR (intransitivos)
| Pronombre | Imperfecto | Castellano |
|---|---|---|
| ni | …tzen nintzen | yo iba/era/vivía |
| zu | …tzen zinen | tú ibas |
| hura | …tzen zen | iba/era |
| gu | …tzen ginen | íbamos/éramos |
| zuek | …tzen zineten | ibais |
| haiek | …tzen ziren | iban |
Garai hartan Donostian bizi nintzen. — Por aquella época vivía en San Sebastián.
Conjugación con auxiliar NOR-NORK (transitivos)
| Pronombre | Imperfecto | Castellano |
|---|---|---|
| nik | …tzen nuen | yo lo hacía |
| zuk | …tzen zenuen | tú lo hacías |
| hark | …tzen zuen | él/ella lo hacía |
| guk | …tzen genuen | lo hacíamos |
| zuek | …tzen zenuten | lo hacíais |
| haiek | …tzen zuten | lo hacían |
Aitak afari berezia prestatzen zuen igandero. — El padre preparaba una cena especial cada domingo.
Burutua vs ez burutua: la oposición clave
| Tipo | Forma | Significado |
|---|---|---|
| Burutua (completo) | partizipioa + auxiliar pasado | hecho puntual, cerrado |
| Ez burutua (imperfecto) | -tzen + auxiliar pasado | hábito o acción en curso |
Compara:
| Castellano | Euskera |
|---|---|
| Ayer fui al trabajo | Atzo lanera joan nintzen |
| Antes iba al trabajo en bici | Lehen lanera bizikletaz joaten nintzen |
| Vi una película el sábado | Larunbatean film bat ikusi nuen |
| Veía películas todos los sábados | Larunbatero filmak ikusten nituen |
Aspecto progresivo: ari nintzen
Para decir “estaba haciendo” usas la perífrasis con ari:
-tzen + ari + izan en pasado (NOR)
| Castellano | Euskera |
|---|---|
| Estaba comiendo | Jaten ari nintzen |
| Estábamos trabajando | Lanean ari ginen |
| Estaba lloviendo | Euria ari zuen |
| ¿Qué estabas haciendo? | Zer ari zinen egiten? |
Igual que en presente ari naiz, en pasado ari nintzen. Sirve para señalar que la acción estaba en proceso en un momento concreto.
Marcadores que piden imperfecto
Estos marcadores empujan la frase hacia el imperfecto/hábito:
| Castellano | Euskera |
|---|---|
| De pequeño | Txikitan |
| Cuando era joven | Gaztea nintzenean |
| En aquella época | Garai hartan |
| Antes / antiguamente | Lehen / Lehenago |
| Siempre | Beti |
| Cada día | Egunero |
| A menudo | Sarri / Askotan |
Mini-texto comparativo
Burutua: Atzo Iratiren etxera joan nintzen, kafea hartu nuen, eta hamabietan itzuli nintzen. — Ayer fui a casa de Irati, tomé un café y volví a las doce.
Ez burutua: Lehen Iratiren etxera joaten nintzen astero. Han kafea hartzen genuen eta luze hitz egiten genuen. — Antes iba a casa de Irati cada semana. Allí tomábamos café y hablábamos largo.
Progresivoa: Atzo, kafea hartzen ari ginela, telefonoa jo zuen. — Ayer, mientras estábamos tomando café, sonó el teléfono.
Trampas frecuentes
- Verbo regular + -tzen funciona casi siempre. Cuidado: jan → jaten (no jantzen), edan → edaten, egin → egiten. Estas se memorizan en A1.
- No traduzcas literalmente “estaba siendo”: en euskera el imperfecto cubre buena parte de los usos del pasado descriptivo, sin necesidad de añadir ari.
- El auxiliar es el mismo que con el partizipio (nintzen, nuen); lo único que cambia es la forma del verbo principal.
Resumen práctico: si la frase responde a “¿qué pasó?” → partizipio + auxiliar (burutua). Si responde a “¿qué hacías habitualmente?” o “¿cómo era?” → -tzen + auxiliar pasado (ez burutua). Si responde a “¿qué estabas haciendo en ese momento?” → -tzen ari + izan pasado (puntukaria).
Ejercicios
"Lan egiten nuen Bilbon" significa…
¿Cuál es la diferencia entre "irakurri nuen" y "irakurtzen nuen"?
De pequeño jugaba al fútbol = Txikitan futbolean nuen.
Estaba comiendo cuando llegó = Jaten ari etorri zenean.