Iragan ez burutua — pretérito imperfecto e aspecto progresivo

O imperfecto do éuscaro (iragan ez burutua) corresponde, a grandes trazos, ao “comía / vivía / ía / traballaba” do castelán. Serve para contar:

Hábitos do pasado (o que facías habitualmente).
Descricións (como era, onde vivías, que tiñas).
Accións en curso que serven de fondo a outra acción puntual.

A fórmula

verbo en -tzen / -ten + auxiliar en pasado

Compara presente vs. imperfecto:

Presente (hábito hoxe)	Imperfecto (hábito onte)
Lan egiten dut (traballo)	Lan egiten nuen (traballaba)
Bilbon bizi naiz (vivo)	Bilbon bizi nintzen (vivía)
Filmak ikusten ditut (vexo)	Filmak ikusten nituen (vía)
Egunero joaten naiz (vou)	Egunero joaten nintzen (ía)

O verbo principal vai na súa forma habitual (-tzen / -ten — a mesma de A1) e o auxiliar vai en pasado (as formas da lección 1 e 2).

Conxugación co auxiliar NOR (intransitivos)

Pronome	Imperfecto	Galego
ni	…tzen nintzen	eu ía/era/vivía
zu	…tzen zinen	ti ías
hura	…tzen zen	ía/era
gu	…tzen ginen	iamos/eramos
zuek	…tzen zineten	iades
haiek	…tzen ziren	ían

Garai hartan Donostian bizi nintzen. — Por aquela época vivía en San Sebastián.

Conxugación co auxiliar NOR-NORK (transitivos)

Pronome	Imperfecto	Galego
nik	…tzen nuen	eu facíao
zuk	…tzen zenuen	ti facíalo
hark	…tzen zuen	el/ela facíao
guk	…tzen genuen	faciámolo
zuek	…tzen zenuten	faciádelo
haiek	…tzen zuten	facíano

Aitak afari berezia prestatzen zuen igandero. — O pai preparaba unha cea especial cada domingo.

Burutua vs. ez burutua: a oposición clave

Tipo	Forma	Significado
Burutua (completo)	partizipioa + auxiliar pasado	feito puntual, pechado
Ez burutua (imperfecto)	-tzen + auxiliar pasado	hábito ou acción en curso

Compara:

Galego	Éuscaro
Onte fun ao traballo	Atzo lanera joan nintzen
Antes ía ao traballo en bici	Lehen lanera bizikletaz joaten nintzen
Vin unha película o sábado	Larunbatean film bat ikusi nuen
Vía películas todos os sábados	Larunbatero filmak ikusten nituen

Aspecto progresivo: ari nintzen

Para dicir “estaba facendo” usas a perífrase con ari:

-tzen + ari + izan en pasado (NOR)

Galego	Éuscaro
Estaba comendo	Jaten ari nintzen
Estabamos traballando	Lanean ari ginen
Estaba chovendo	Euria ari zuen
Que estabas facendo?	Zer ari zinen* egiten?*

Igual que en presente ari naiz, en pasado ari nintzen. Serve para sinalar que a acción estaba en proceso nun momento concreto.

Marcadores que piden imperfecto

Estes marcadores empurran a frase cara ao imperfecto/hábito:

Galego	Éuscaro
De pequeno	Txikitan
Cando era novo	Gaztea nintzenean
Naquela época	Garai hartan
Antes / antigamente	Lehen / Lehenago
Sempre	Beti
Cada día	Egunero
A miúdo	Sarri / Askotan

Minitexto comparativo

Burutua: Atzo Iratiren etxera joan nintzen, kafea hartu nuen, eta hamabietan itzuli nintzen. — Onte fun á casa de Irati, tomei un café e volvín ás doce.

Ez burutua: Lehen Iratiren etxera joaten nintzen astero. Han kafea hartzen genuen eta luze hitz egiten genuen. — Antes ía á casa de Irati cada semana. Alí tomabamos café e falabamos un bo anaco.

Progresivoa: Atzo, kafea hartzen ari ginela, telefonoa jo zuen. — Onte, mentres estabamos tomando café, soou o teléfono.

Trampas frecuentes

Verbo regular + -tzen funciona case sempre. Coidado: jan → jaten (non jantzen), edan → edaten, egin → egiten. Estas memorízanse en A1.
Non traduzas literalmente “estaba sendo”: en éuscaro o imperfecto cobre boa parte dos usos do pasado descritivo, sen necesidade de engadir ari.
O auxiliar é o mesmo que co participio (nintzen, nuen); o único que cambia é a forma do verbo principal.

Resumo práctico: se a frase responde a “que pasou?” → partizipio + auxiliar (burutua). Se responde a “que facías habitualmente?” ou “como era?” → -tzen + auxiliar pasado (ez burutua). Se responde a “que estabas facendo nese momento?” → -tzen ari + izan pasado (puntukaria).