Iragan ez burutua — passat imperfècte e aspècte progressiu

Er imperfècte der èuscar (iragan ez burutua) correspón, en grani trèti, ar “menjaua / viuia / anaua / trabalhaue” der occitan. Servís entà explicar:

Abituds deth passat (çò que heues abitualment).
Descripcions (cossi ère, a on viuies, qué auies).
Accions en cors que servissen de hons a ua auta accion pontuau.

Era formula

vèrb en -tzen / -ten + auxiliar en passat

Compara present vs imperfècte:

Present (abitud aué)	Imperfècte (abitud ager)
Lan egiten dut (trabalhe)	Lan egiten nuen (trabalhaue)
Bilbon bizi naiz (viui)	Bilbon bizi nintzen (viuia)
Filmak ikusten ditut (vedi)	Filmak ikusten nituen (vedia)
Egunero joaten naiz (vau)	Egunero joaten nintzen (anaua)

Eth vèrb principau va ena sua forma abituau (-tzen / -ten — era madeisha de A1) e er auxiliar va en passat (es formes des leçons 1 e 2).

Conjugason damb er auxiliar NOR (intransitius)

Pronom	Imperfècte	Occitan
ni	…tzen nintzen	jo anaua/èri/viuia
zu	…tzen zinen	tu anaues
hura	…tzen zen	anaua/ère
gu	…tzen ginen	anàuem/èrem
zuek	…tzen zineten	anàuetz
haiek	…tzen ziren	anauen

Garai hartan Donostian bizi nintzen. — En aquera epòca viuia en Sant Sebastian.

Conjugason damb er auxiliar NOR-NORK (transitius)

Pronom	Imperfècte	Occitan
nik	…tzen nuen	jo ac hèia
zuk	…tzen zenuen	tu ac heues
hark	…tzen zuen	eth/era ac hèia
guk	…tzen genuen	ac hèiem
zuek	…tzen zenuten	ac hèietz
haiek	…tzen zuten	ac hèien

Aitak afari berezia prestatzen zuen igandero. — Eth pair preparaue un sopar especiau cada dimenge.

Burutua vs ez burutua: era oposicion clau

Tipe	Forma	Significat
Burutua (complet)	partizipioa + auxiliar passat	hèt pontuau, barrat
Ez burutua (imperfècte)	-tzen + auxiliar passat	abitud o accion en cors

Compara:

Occitan	Èuscar
Ager anèc tath trabalh	Atzo lanera joan nintzen
Abantes anaua tath trabalh en bicicleta	Lehen lanera bizikletaz joaten nintzen
Vedèc un filme eth dissabte	Larunbatean film bat ikusi nuen
Vedia filmes cada dissabte	Larunbatero filmak ikusten nituen

Aspècte progressiu: ari nintzen

Entà díder “èri en tot hèr” emplegues era perifrasi damb ari:

-tzen + ari + izan en passat (NOR)

Occitan	Èuscar
Èri en tot manjar	Jaten ari nintzen
Èrem en tot trabalhar	Lanean ari ginen
Ère en tot plòir	Euria ari zuen
Qué ères en tot hèr?	Zer ari zinen* egiten?*

Parier qu’en present ari naiz, en passat ari nintzen. Servís entà assenhalar qu’era accion ère en procès en un moment concrèt.

Marcaires que demanden imperfècte

Aguesti marcaires pòrten era frasa cap ar imperfècte/abitud:

Occitan	Èuscar
De petit	Txikitan
Quan èri joen	Gaztea nintzenean
En aquera epòca	Garai hartan
Abantes / antigament	Lehen / Lehenago
Tostemp	Beti
Cada dia	Egunero
Soent	Sarri / Askotan

Mini-tèxte comparatiu

Burutua: Atzo Iratiren etxera joan nintzen, kafea hartu nuen, eta hamabietan itzuli nintzen. — Ager anèc tà casa d’Irati, prenec un cafè e tornèc a es dotze.

Ez burutua: Lehen Iratiren etxera joaten nintzen astero. Han kafea hartzen genuen eta luze hitz egiten genuen. — Abantes anaua tà casa d’Irati cada setmana. Aquí preníem cafè e parlaum longament.

Progresivoa: Atzo, kafea hartzen ari ginela, telefonoa jo zuen. — Ager, pendent que èrem en tot préner cafè, sonèc eth telefòn.

Pèges frecuentes

Vèrb regular + -tzen foncione quasi tostemp. Atencion: jan → jaten (non jantzen), edan → edaten, egin → egiten. Aguestes se memorizen en A1.
Non tradusiques literaument “èri en tot èster”: en èuscar er imperfècte cobrís bona part des usatges deth passat descriptiu, sense besonh d’ahíger ari.
Er auxiliar ei eth madeish qu’eth deth participi (nintzen, nuen); l’unica causa que cambie ei era forma deth vèrb principau.

Resumit practic: se era frasa respon a “qué passèc?” → partizipio + auxiliar (burutua). Se respon a “qué heues abitualment?” o “cossi ère?” → -tzen + auxiliar passat (ez burutua). Se respon a “qué ères en tot hèr en aqueth moment?” → -tzen ari + izan passat (puntukaria).