Verbos intransitivos en pasado recente (joan naiz, etorri naiz)

Os verbos intransitivos son os que non levan obxecto: ninguén esperta algo ou vai algo — un simplemente espértase, vai, vén. En euskera, estes verbos usan o auxiliar izan (naiz, zara, da…). No pasado recente a fórmula é:

partizipioa + naiz/zara/da/gara/zarete/dira

A distinción clave: NOR vs NOR-NORK

Esta é a regra fundamental do euskera e a dificultade principal desta unidade:

Tipo	Leva obxecto	Auxiliar	Exemplo
Intransitivo (NOR)	NON	izan (naiz/zara/da…)	joan naiz (fun)
Transitivo (NOR-NORK)	SI	ukan (dut/duzu/du…)	jan dut (comín algo)

Truco práctico: se en galego podes preguntar “que?” despois do verbo (que comín? que vin?), é transitivo e vai con dut. Se non se pode (“que fun?” non funciona), é intransitivo e vai con naiz.

Verbos intransitivos básicos

Partizipioa	Eu (…)	Galego
joan	joan naiz	fun
etorri	etorri naiz	vin
ibili	ibili naiz	andei / estiven por aí
sartu	sartu naiz	entrei
atera	atera naiz	saín
igo	igo naiz	subín
jaitsi	jaitsi naiz	baixei
itzuli	itzuli naiz	volvín
bueltatu	bueltatu naiz	volvín (variante)
iritsi	iritsi naiz	cheguei
esnatu	esnatu naiz	espertei
jaiki	jaiki naiz	erguinme
altxatu	altxatu naiz	erguinme
dutxatu	dutxatu naiz	ducheime
jantzi	jantzi naiz	vestinme
oheratu	oheratu naiz	deiteime
lokartu	lokartu naiz	adormecinme
erori	erori naiz	caín
eseri	eseri naiz	senteime
gaixotu	gaixotu naiz	púxenme malo
egon	egon naiz	estiven

Conxugación completa

Con joan (ir):

Pronome	Forma	Galego
Ni	joan naiz	Fun
Zu	joan zara	Fuches
Hura	joan da	Foi
Gu	joan gara	Fomos
Zuek	joan zarete	Fostes
Haiek	joan dira	Foron

Os pronomes aquí van sen -k (van con NOR, non con NORK): ni, non nik; Maialen, non Maialenek. Neste patrón os nomes propios van tal cal: Egoitz etorri da (Egoitz veu), Maialen joan da (Maialen foi).

Comparación lado a lado

Intransitivo (NAIZ)	Transitivo (DUT)
joan naiz (fun)	eraman dut (levei)
etorri naiz (vin)	ekarri dut (traguen)
esnatu naiz (espertei)	esnatu dut umea (espertei o neno)
jaiki naiz (erguinme)	jaso dut (recollín)

Algúns verbos poden ser intransitivos ou transitivos segundo o contexto: esnatzen naiz = espértome; umea esnatu dut = espertei o neno. En A1 céntrate nas parellas máis comúns.

Frases típicas

Goizeko zazpietan esnatu naiz. — Espertei ás sete da mañá.
Lanera autobusez joan naiz. — Fun ao traballo en autobús.
Etxera oinez etorri naiz. — Vin á casa a pé.
Egoitz berandu jaiki da gaur. — Egoitz erguiuse tarde hoxe.
Gu zinera joan gara. — Nós fomos ao cine.
Haiek tabernan egon dira. — Eles estiveron no bar.

Negación

Ez naiz lanera joan. — Non fun ao traballo.

Ez da etorri. — Non veu.

Ez gara goiz esnatu. — Non espertamos cedo.

Mini-diálogo

— Gaur zer egin duzu?

— Goizean kiroldegira joan naiz, gero etxera etorri naiz eta lasai-lasai bazkaldu dut. Arratsaldean lagun batekin egon naiz.

Fíxate en como cambia o auxiliar entre verbos: joan naiz (intransitivo) vs bazkaldu dut (transitivo). É a coreografía constante do euskera.

Para fixar a idea: memoriza en bloque “joan naiz, etorri naiz, esnatu naiz, jaiki naiz, dutxatu naiz, oheratu naiz”. É o pelotón dos NAIZ. Os demais (jan, edan, ikusi, hartu, egin, erosi…) caen case todos no equipo DUT.