Cando? Marcadores temporais (gaur, atzo, gaur goizean)
Para contar ben o que pasou, precisas dicir cando. Esta lección dáche os marcadores que se combinan co pasado recente para ancorar as accións no tempo.
Os marcadores básicos
| Euskera | Galego |
|---|---|
| gaur | hoxe |
| atzo | onte |
| bihar | mañá |
| etzi | pasadomañá |
| orain | agora |
| oraintxe | agora mesmo |
| lehen | antes |
| gero | logo, despois |
Se te fixaches, atzo (onte) e bihar (mañá) son dúas palabras tan curtas que se aprenden dun golpe. Etzi (pasadomañá) é unha palabra que o galego non ten nunha soa peza — un pequeno agasallo do euskera.
Combinando con momentos do día
Os marcadores combínanse con goizean, arratsaldean, gauean e compaña da unidade anterior. A fórmula é: marcador + parte do día.
| Euskera | Galego |
|---|---|
| gaur goizean | esta mañá / hoxe pola mañá |
| gaur eguerdian | hoxe ao mediodía |
| gaur arratsaldean | esta tarde |
| gaur gauean | esta noite |
| atzo goizean | onte pola mañá |
| atzo arratsaldean | onte pola tarde |
| atzo gauean | onte á noite |
| bihar goizean | mañá pola mañá |
Atención: gaur gauean é “esta noite” (a noite que tes por diante ou a que estás a vivir); atzo gauean é “onte á noite”. O euskera distingue moi claramente.
Frecuencia e veces
| Euskera | Galego |
|---|---|
| behin | unha vez |
| bi aldiz | dúas veces |
| hiru aldiz | tres veces |
| askotan | a miúdo, moitas veces |
| batzuetan | ás veces |
| inoiz ez | nunca |
| gaur goizetik | desde esta mañá |
| aste honetan | esta semana |
| hilabete honetan | este mes |
Frases con pasado recente e marcadores
Gaur goizean lanera joan naiz autoz. — Esta mañá fun ao traballo en coche.
Gaur arratsaldean Mikelekin egon naiz. — Esta tarde estiven con Mikel.
Gaur oso berandu esnatu naiz. — Hoxe espertei moi tarde.
Gaur eguerdian etxean bazkaldu dut. — Hoxe ao mediodía comín na casa.
Aste honetan bi aldiz egon naiz zinean. — Esta semana estiven dúas veces no cine.
A orde da frase
En euskera a orde típica dunha frase con marcador temporal é:
CANDO + ONDE + QUE + VERBO
Gaur goizean + euskaltegian + euskara + ikasi dut. — Esta mañá estudei euskera no euskaltegi.
Non é a única posibilidade — o euskera permite mover os elementos para enfatizar — pero se segues esta orde non te equivocas.
Mini-conversación
— Eta gaur zer egin duzu, Maialen?
— Gaur goizean lanera joan naiz oinez. Eguerdian lagunekin bazkaldu dut tabernan. Arratsaldean etxera bueltatu naiz eta liburua irakurri dut. Gauean ez dut afaldu, asko jan baitut bazkarian.
Nota: gaur abrangue todo o día actual. Se queres precisar, engade o momento (gaur goizean, gaur arratsaldean). En conversas correntes, Zer egin duzu gaur? enténdese como “que fixeches hoxe en xeral?”.
Ejercicios
"Atzo arratsaldean" significa…
Queres dicir "Esta mañá almorcei na casa". Como o dis?
Distingue: "askotan" vs "behin". Que queren dicir?
Pasadomañá = (enche a palabra).