Vèrbs intransitius en passat recent (joan naiz, etorri naiz)

Es vèrbs intransitius son aqueri que non an objècte: arrés non desvelhe quauquarren o va quauquarren — un simplament se desvelhe, va, ven. En basc, aguesti vèrbs empleguen er auxiliar izan (naiz, zara, da…). En passat recent era formula ei:

partizipioa + naiz/zara/da/gara/zarete/dira

Era distincion clau: NOR vs NOR-NORK

Aguesta ei era règla fondamentau deth basc e era dificultat principau d’aguesta unitat:

Tipe	A objècte	Auxiliar	Exemple
Intransitiu (NOR)	NON	izan (naiz/zara/da…)	joan naiz (è anada/anat)
Transitiu (NOR-NORK)	ÒC	ukan (dut/duzu/du…)	jan dut (è menjat quauquarren)

Conselh practic: se en castelhan pòdes demandar “qué?” dempús deth vèrb (qué è menjat? qué è vist?), ei transitiu e va damb dut. Se non se pòt (“qué è anada/anat?” non foncione), ei intransitiu e va damb naiz.

Vèrbs intransitius basics

Participi	Jo (è…)	Significat
joan	joan naiz	è anada/anat
etorri	etorri naiz	è venguda/vengut
ibili	ibili naiz	è anada/anat / è estat per aquiu
sartu	sartu naiz	è entrada/entrat
atera	atera naiz	è gessuda/gessut
igo	igo naiz	è pujada/pujat
jaitsi	jaitsi naiz	è baishada/baishat
itzuli	itzuli naiz	è tornada/tornat
bueltatu	bueltatu naiz	è tornada/tornat (varianta)
iritsi	iritsi naiz	è arribada/arribat
esnatu	esnatu naiz	m’è desvelhada/desvelhat
jaiki	jaiki naiz	m’è lheuada/lheuat
altxatu	altxatu naiz	m’è lheuada/lheuat
dutxatu	dutxatu naiz	m’è duchada/duchat
jantzi	jantzi naiz	m’è vestida/vestit
oheratu	oheratu naiz	m’è anada/anat a dormir
lokartu	lokartu naiz	m’è adormida/adormit
erori	erori naiz	m’è queiguda/queigut
eseri	eseri naiz	m’è assetada/assetat
gaixotu	gaixotu naiz	m’è malautida/malautit
egon	egon naiz	è estada/estat

Conjugason completa

Damb joan (anar):

Pronom	Fòrma	Significat
Ni	joan naiz	È anada/anat
Zu	joan zara	As anada/anat
Hura	joan da	A anada/anat
Gu	joan gara	Auem anada/anat
Zuek	joan zarete	Auetz anada/anat
Haiek	joan dira	An anada/anat

Es pronoms aciu van sense -k (van damb NOR, non damb NORK): ni, non nik; Maialen, non Maialenek. En aguest patron es nòms pròpis van coma tau: Egoitz etorri da (Egoitz a vengut), Maialen joan da (Maialen a anada/anat).

Comparason costat a costat

Intransitiu (NAIZ)	Transitiu (DUT)
joan naiz (è anada/anat)	eraman dut (è menat)
etorri naiz (è venguda/vengut)	ekarri dut (è portat)
esnatu naiz (m’è desvelhada/desvelhat)	esnatu dut umea (è desvelhat er enfant)
jaiki naiz (m’è lheuada/lheuat)	jaso dut (è arrecuelhut)

Bèri vèrbs pòden èster intransitius o transitius segontes eth contèxte: esnatzen naiz = me desvelhi; umea esnatu dut = è desvelhat er enfant. En A1, centra-te enes parelhes mès comunes.

Frases tipiques

Goizeko zazpietan esnatu naiz. — M’è desvelhada/desvelhat a sèt ores deth maitin.
Lanera autobusez joan naiz. — È anada/anat ath trabalh en autobús.
Etxera oinez etorri naiz. — È venguda/vengut a casa a pè.
Egoitz berandu jaiki da gaur. — Egoitz s’a lheuat tard aué.
Gu zinera joan gara. — Nosati/Nautes auem anat ath cinèma.
Haiek tabernan egon dira. — Eths an estat ena taverna.

Negacion

Ez naiz lanera joan. — Non è anada/anat ath trabalh.

Ez da etorri. — Non a vengut.

Ez gara goiz esnatu. — Non mos auem desvelhat lèu.

Mini-dialòg

— Gaur zer egin duzu?

— Goizean kiroldegira joan naiz, gero etxera etorri naiz eta lasai-lasai bazkaldu dut. Arratsaldean lagun batekin egon naiz.

Fixa-te en coma cambie er auxiliar entre vèrbs: joan naiz (intransitiu) vs bazkaldu dut (transitiu). Ei era coreografia constanta deth basc.

Entà fixar era idèa: memoriza en blòc “joan naiz, etorri naiz, esnatu naiz, jaiki naiz, dutxatu naiz, oheratu naiz”. Ei eth peloton des NAIZ. Es auti (jan, edan, ikusi, hartu, egin, erosi…) quèden quasi toti ena equipa DUT.