Verbos intransitivos no passado recente (joan naiz, etorri naiz)
Os verbos intransitivos são aqueles que não levam objeto: ninguém acorda algo ou vai algo — a pessoa simplesmente acorda, vai, vem. Em euskera, esses verbos usam o auxiliar izan (naiz, zara, da…). No passado recente a fórmula é:
partizipioa + naiz/zara/da/gara/zarete/dira
A distinção fundamental: NOR vs NOR-NORK
Esta é a regra fundamental do euskera e a principal dificuldade desta unidade:
| Tipo | Leva objeto | Auxiliar | Exemplo |
|---|---|---|---|
| Intransitivo (NOR) | NÃO | izan (naiz/zara/da…) | joan naiz (eu fui) |
| Transitivo (NOR-NORK) | SIM | ukan (dut/duzu/du…) | jan dut (eu comi algo) |
Dica prática: se em português você puder perguntar “o quê?” depois do verbo (o que eu comi? o que eu vi?), é transitivo e vai com dut. Se não der (“o que eu fui?” não funciona), é intransitivo e vai com naiz.
Verbos intransitivos básicos
| Partizipioa | Eu (…) | Português |
|---|---|---|
| joan | joan naiz | eu fui |
| etorri | etorri naiz | eu vim |
| ibili | ibili naiz | eu andei / eu estive por aí |
| sartu | sartu naiz | eu entrei |
| atera | atera naiz | eu saí |
| igo | igo naiz | eu subi |
| jaitsi | jaitsi naiz | eu desci |
| itzuli | itzuli naiz | eu voltei |
| bueltatu | bueltatu naiz | eu voltei (variante) |
| iritsi | iritsi naiz | eu cheguei |
| esnatu | esnatu naiz | eu acordei |
| jaiki | jaiki naiz | eu me levantei |
| altxatu | altxatu naiz | eu me levantei |
| dutxatu | dutxatu naiz | eu tomei banho |
| jantzi | jantzi naiz | eu me vesti |
| oheratu | oheratu naiz | eu me deitei |
| lokartu | lokartu naiz | eu adormeci |
| erori | erori naiz | eu caí |
| eseri | eseri naiz | eu me sentei |
| gaixotu | gaixotu naiz | eu fiquei doente |
| egon | egon naiz | eu estive |
Conjugação completa
Com joan (ir):
| Pronome | Forma | Português |
|---|---|---|
| Ni | joan naiz | Eu fui |
| Zu | joan zara | Você foi |
| Hura | joan da | Ele/ela foi |
| Gu | joan gara | Nós fomos |
| Zuek | joan zarete | Vocês foram |
| Haiek | joan dira | Eles/elas foram |
Os pronomes aqui vão sem -k (vão com NOR, não com NORK): ni, não nik; Maialen, não Maialenek. Neste padrão os nomes próprios vão como estão: Egoitz etorri da (Egoitz veio), Maialen joan da (Maialen foi).
Comparação lado a lado
| Intransitivo (NAIZ) | Transitivo (DUT) |
|---|---|
| joan naiz (eu fui) | eraman dut (eu levei) |
| etorri naiz (eu vim) | ekarri dut (eu trouxe) |
| esnatu naiz (eu acordei) | esnatu dut umea (eu acordei a criança) |
| jaiki naiz (eu me levantei) | jaso dut (eu recolhi) |
Alguns verbos podem ser intransitivos ou transitivos conforme o contexto: esnatzen naiz = eu acordo; umea esnatu dut = eu acordei a criança. No A1 concentre-se nos pares mais comuns.
Frases típicas
- Goizeko zazpietan esnatu naiz. — Acordei às sete da manhã.
- Lanera autobusez joan naiz. — Fui ao trabalho de ônibus.
- Etxera oinez etorri naiz. — Vim para casa a pé.
- Egoitz berandu jaiki da gaur. — Egoitz se levantou tarde hoje.
- Gu zinera joan gara. — Nós fomos ao cinema.
- Haiek tabernan egon dira. — Eles estiveram no bar.
Negação
Ez naiz lanera joan. — Não fui ao trabalho.
Ez da etorri. — Não veio.
Ez gara goiz esnatu. — Não acordamos cedo.
Minidiálogo
— Gaur zer egin duzu?
— Goizean kiroldegira joan naiz, gero etxera etorri naiz eta lasai-lasai bazkaldu dut. Arratsaldean lagun batekin egon naiz.
Repare como o auxiliar muda entre os verbos: joan naiz (intransitivo) vs bazkaldu dut (transitivo). É a coreografia constante do euskera.
Para fixar a ideia: memorize em bloco “joan naiz, etorri naiz, esnatu naiz, jaiki naiz, dutxatu naiz, oheratu naiz”. É o pelotão dos NAIZ. Os demais (jan, edan, ikusi, hartu, egin, erosi…) caem quase todos no time DUT.
Ejercicios
"Etxera joan naiz" significa…
Por que "joan" usa o auxiliar naiz e não dut?
Você quer dizer "Maialen chegou tarde". Como você diz isso?
Acordei tarde = Berandu esnatu .
Foram ao cinema = Zinera joan .