O que você fez hoje? — o passado recente
No euskera, para contar o que você fez há pouco — sobretudo hoje — usa-se o orainaldi burutua (literalmente “presente perfeito”), que equivale ao eu comi / eu fui do português. É o que se conhece como passado recente.
A fórmula é muito simples
Partizipioa + auxiliar (izan ou ukan)
Comparado com o aspecto habitual que você viu na unidade anterior, a única coisa que muda é que o verbo fica sem -tzen / -ten:
| Habitual | Passado recente | Português |
|---|---|---|
| gosaltzen dut | gosaldu dut | tomo café da manhã → tomei café da manhã |
| jaten dut | jan dut | como → comi |
| joaten naiz | joan naiz | vou → fui |
| etortzen naiz | etorri naiz | venho → vim |
| ikusten dut | ikusi dut | vejo → vi |
É a mesma diferença que em português entre presente habitual e pretérito perfeito:
- Egunero euskaltegira joaten naiz. — Todo dia vou ao euskaltegi.
- Gaur goizean euskaltegira joan naiz. — Hoje de manhã fui ao euskaltegi.
A pergunta mais natural
— Zer egin duzu gaur? — O que você fez hoje?
— Lan egin dut, eta gero zinera joan naiz. — Trabalhei, e depois fui ao cinema.
Repare nas duas formas: lan egin dut (com dut porque “trabalhar” leva objeto no euskera) e joan naiz (com naiz porque “ir” não leva objeto).
Os dois auxiliares — revisão rápida
Com izan (NOR) — naiz / zara / da / gara / zarete / dira
| Pronome | Auxiliar | Exemplo |
|---|---|---|
| ni (eu) | naiz | joan naiz (eu fui) |
| zu (você) | zara | etorri zara (você veio) |
| hura (ele/ela) | da | esnatu da (ele/ela acordou) |
| gu (nós) | gara | joan gara (nós fomos) |
| zuek (vocês) | zarete | etorri zarete (vocês vieram) |
| haiek (eles) | dira | joan dira (eles foram) |
Com ukan (NOR-NORK) — dut / duzu / du / dugu / duzue / dute
| Pronome | Auxiliar | Exemplo |
|---|---|---|
| nik (eu) | dut | jan dut (eu comi) |
| zuk (você) | duzu | ikusi duzu (você viu) |
| hark (ele/ela) | du | erosi du (ele/ela comprou) |
| guk (nós) | dugu | egin dugu (nós fizemos) |
| zuek (vocês) | duzue | jan duzue (vocês comeram) |
| haiek (eles) | dute | ikusi dute (eles viram) |
Mini-conversa
— Kaixo Maialen! Zer moduz?
— Ondo. Eta zu? Zer egin duzu gaur?
— Lan egin dut goizean, eta arratsaldean lagun batekin kafea hartu dut.
— Polita. Ni gaur ez naiz lanera joan, gaixo egon naiz.
Resumo da partida: todo o truque está em saber qual auxiliar cada verbo usa (veremos isso nas próximas duas lições) e manter o partizipio sem a marca habitual -tzen/-ten.
Ejercicios
"Zer egin duzu gaur?" significa…
Compare: "egunero gosaltzen dut" vs "gaur gosaldu dut". Qual é a diferença?
Eu comi = jan (auxiliar para "eu + objeto").
Eu fui = joan (auxiliar para "eu" sem objeto).