Verbos transitivos no passado recente (jan dut, ikusi dut)
Os verbos transitivos são aqueles que têm um objeto: alguém come algo, vê algo, lê algo. Em basco, esses verbos usam o auxiliar ukan (dut, duzu, du…). No passado recente, a fórmula é:
partizipioa + dut/duzu/du/dugu/duzue/dute
Os verbos transitivos básicos
| Partizipioa | Eu (tenho…) | Português |
|---|---|---|
| jan | jan dut | comi |
| edan | edan dut | bebi |
| ikusi | ikusi dut | vi |
| irakurri | irakurri dut | li |
| entzun | entzun dut | ouvi |
| erosi | erosi dut | comprei |
| egin | egin dut | fiz |
| hartu | hartu dut | peguei / tomei |
| ekarri | ekarri dut | trouxe |
| eraman | eraman dut | levei |
| ikasi | ikasi dut | aprendi / estudei |
| eskatu | eskatu dut | pedi |
| ordaindu | ordaindu dut | paguei |
| idatzi | idatzi dut | escrevi |
| prestatu | prestatu dut | preparei |
| garbitu | garbitu dut | limpei |
| gosaldu | gosaldu dut | tomei café da manhã |
| bazkaldu | bazkaldu dut | comi (almocei) |
| afaldu | afaldu dut | jantei |
| lan egin | lan egin dut | trabalhei |
Conjugação completa com um verbo
Tomamos ikusi (ver) como exemplo:
| Pronome + sujeito | Forma | Português |
|---|---|---|
| Nik | ikusi dut | Vi |
| Zuk | ikusi duzu | Viste |
| Hark | ikusi du | Viu (ele/ela) |
| Guk | ikusi dugu | Vimos |
| Zuek | ikusi duzue | Viram |
| Haiek | ikusi dute | Viram |
O sujeito dos verbos transitivos leva a marcação NORK (-k): nik, zuk, hark, guk, zuek, haiek. Você a verá com frequência, especialmente quando o sujeito é um nome: Mikelek (Mikel…), Maialenek (Maialen…). Se isso te confundir, no A1 você pode omitir o pronome e deixar só o verbo: o contexto é suficiente.
Frases típicas
- Gaur goizean egunkaria irakurri dut. — Hoje de manhã eu li o jornal.
- Bazkaltzeko arraina jan dut. — Para o almoço, comi peixe.
- Lagunekin kafea hartu dut. — Tomei café com amigos.
- Mikelek ardoa erosi du. — Mikel comprou vinho.
- Guk pelikula bat ikusi dugu. — Nós vimos um filme.
- Haiek euskara ikasi dute gaur. — Eles estudaram basco hoje.
Negação
Para dizer “não fiz X”, ez vai na frente do auxiliar:
Ez dut bazkaldu. — Não comi.
Ez du egunkaria irakurri. — Não leu o jornal.
Ez dugu ardorik edan. — Não bebemos vinho. (Note o ardorik: com a negação, o objeto geralmente leva o partitivo -rik.)
Minidiálogo
— Zer afaldu duzu gaur, Maialen?
— Entsalada eta arraina jan dut, eta postrerako jogurta hartu dut. Eta zuk?
— Nik tortilla egin dut, baina ez dut postrerik jan.
Resumo visual: se a ação tem um objeto explícito ou implícito (comer algo, ver algo, fazer algo), o auxiliar é dut (e seus derivados). Memorize esses pares verbo-auxiliar e o resto sai sozinho.
Ejercicios
"Egunkaria irakurri dut" significa…
Como você diria "Mikel tomou café da manhã em casa"?
Compramos pão = Ogia erosi .
Eles beberam vinho = Ardoa edan .