Zehar-galderak — no sé si venrá

Dica hue preguntabas directament: Etorriko da? Agora aprenderás a preguntar de costau: no sé si venrá, pregunta-le si tiene tiempo. Son as zehar-galderak (preguntas indirectas), y o suyo truco ye una sola letra: -n.

A regla: l’auxiliar prene -n

Directa	Indirecta
Etorriko da?	Ez dakit etorriko den
Nor da?	Ez dakit nor den
Non dago?	Ez dakit non dagoen
Zer nahi du?	Ez dakit zer nahi duen
Denborarik dauka?	Galdetu ea denborarik daukan

Cómo s’apega a -n: da → den · dago → dagoen · du → duen · dauka → daukan · gara → garen · dute → duten. (Si remata en vocal, -n; a resta, -en. O tuyo oyiu lo ferá solo en dos días.)

”Ea” — a palabra comodín

Pa as preguntas de sí/no, l’euskera adhibe ea (= “a veyer si / si”):

Galdetu diot ea gurekin bazkalduko duen. — Le he preguntau si minchará con nusatros.

Ikusiko dugu ea eguraldi ona egiten duen. — Veyeremos a veyer si fa buen tiempo.

Ea garaiz iristen garen! — ¡A veyer si plegamos a tiempo!

Ixe zaguer ea…! suelto ye euskera parlau puro: deseyo + suspense en una palabra.

Os verbos que las piden

Aragonés	Euskera
No sé si…	Ez dakit … -(e)n
Sabes si…?	Badakizu … -(e)n?
Pregunta-le si…	Galdetu (iezaiozu) ea … -(e)n
No me’n alcuerdo si…	Ez naiz gogoratzen … -(e)n
No soi seguro de si…	Ez nago ziur … -(e)n

En acción

— Badakizu zer ordutan hasten den kontzertua?

— Ez, baina Aneri galdetuko diot ea dakien.

— Eta ea sarrerarik geratzen den ere galdetu, mesedez!

— Lasai. Ea zorte ona dugun!

O contraste con -la (o falso amigo)

No confundas a pregunta indirecta con l’afirmación indirecta (unidat 04):

Esan dit etorriko dela. — M’ha dito que venrá. (afirmación → -la)

Galdetu dit ea etorriko den. — M’ha preguntau si venré. (pregunta → -n)

Que = -la · Si = (ea) -n. Con ista chuleta, ista lección ye ganada.