Hasta güei preguntabes de frente: Etorriko da? Agora vas aprender a preguntar de llau: nun sé si va venir, pregúnta-y si tien tiempu. Son les zehar-galderak (preguntes indirectes), y el so truco ye una sola lletra: -n.
La regla: l’auxiliar toma -n
Directa
Indirecta
Etorriko da?
Ez dakit etorriko den
Nor da?
Ez dakit nor den
Non dago?
Ez dakit non dagoen
Zer nahi du?
Ez dakit zer nahi duen
Denborarik dauka?
Galdetu ea denborarik daukan
Cómo se pega la -n: da → den · dago → dagoen · du → duen · dauka → daukan · gara → garen · dute → duten. (Si acaba en vocal, -n; el restu, -en. El to oyíu va facelo solo en dos díes.)
”Ea” — la pallabra comodín
Pa les preguntes de sí/non, l’eusquera añade ea (= “a ver si / si”):
Galdetu diot ea gurekin bazkalduko duen. — Pregunté-y si va comer con nós.
Ikusiko dugu ea eguraldi ona egiten duen. — Vamos ver si fai bon tiempu.
Ea garaiz iristen garen! — ¡A ver si llegamos a tiempu!
Esi últimu ea…! sueltu ye eusquera faláu puru: deséu + suspense nuna pallabra.
Los verbos que les piden
Castellán
Eusquera
Nun sé si…
Ez dakit … -(e)n
¿Sabes si…?
Badakizu … -(e)n?
Pregúnta-y si…
Galdetu (iezaiozu) ea … -(e)n
Nun m’alcuerdo si…
Ez naiz gogoratzen … -(e)n
Nun toi seguru de si…
Ez nago ziur … -(e)n
N’aición
— Badakizu zer ordutan hasten den kontzertua?
— Ez, baina Aneri galdetuko diot ea dakien.
— Eta ea sarrerarik geratzen den ere galdetu, mesedez!
— Lasai. Ea zorte ona dugun!
El contraste con -la (el falsu amigu)
Nun confundas la pregunta indirecta cola afirmación indirecta (unidá 04):
Esan dit etorriko dela. — Díxome que va venir. (afirmación → -la)
Galdetu dit ea etorriko den. — Preguntóme si voi venir. (pregunta → -n)
Que = -la · Si = (ea) -n. Con esa chuleta, esta lleición ta ganada.
Ejercicios
"Ez dakit etorriko den" significa…
Completa: "Galdetu diot ea gurekin bazkalduko ___."
¿Cuál usa bien la pregunta indirecta con "non"?
Nun sé quién ye = ez dakit nor .
Pregúnta-y (a ella) si tien tiempu = galdetu iezaiozu ea denborarik .