Aholkuak eta ukapena — consejos e imperativo negativo
~14 min
Esta lección integra los tres temas de la unidad: damos consejos, prohibiciones y recomendaciones para una vida sana. Vas a aprender el imperativo negativo y un puñado de fórmulas A2 muy productivas para opinar sobre lo que conviene hacer.
Imperativo negativo: ez + participio
La forma más sencilla y la que más usarás:
ez + participio
Castellano
Euskera
No fumes
Ez erre
No bebas alcohol
Ez edan alkoholik
No comas demasiado
Ez gehiegi jan / Ez jan gehiegi
No te muevas
Ez mugitu
No grites
Ez oihu egin
No tengas miedo
Ez izan beldurrik
No corras
Ez korrika egin
El partitivo -rik aparece con frecuencia: ez edan alkoholik, ez izan beldurrik. Funciona como en castellano “no bebas (nada de) alcohol”. Lo viste de pasada en A1 y en A2 ya conviene reconocerlo.
Imperativo negativo enfático: ez ezazu
En textos más formales o cuando quieres enfatizar la prohibición, aparece la forma con ezazu:
Castellano
Euskera
No tomes esto
Ez ezazu hartu hau
No olvides
Ez ezazu ahaztu
No abras
Ez ezazu ireki
Esta forma se ve más en escritos, en carteles y en registro elevado. En el habla diaria ez hartu, ez ahaztu, ez ireki son perfectamente válidas y mucho más comunes.
Dar consejos: hobe duzu / komeni zaizu
Para A2, dos fórmulas que conviene memorizar como bloque:
Hobe duzu + -tzea — “es mejor que (tú)…”
Castellano
Euskera
Es mejor que descanses
Hobe duzu deskantsatzea
Es mejor que vayas pronto
Hobe duzu goiz joatea
Es mejor que no comas tanto
Hobe duzu hainbeste ez jatea
Más distante: hobe litzateke + -tzea — “sería mejor”.
Komeni zaizu / komeni da — “te conviene / conviene”
Castellano
Euskera
Te conviene andar más
Gehiago ibiltzea komeni zaizu
Conviene comer fruta
Fruta jatea komeni da
No te conviene fumar
Erretzea ez zaizu komeni
Otras fórmulas útiles
Garrantzitsua da + -tzea — Es importante…
Beharrezkoa da + -tzea — Es necesario…
Saiatu + -tzen — Intentar…
Onena da + -tzea — Lo mejor es…
Onena da goizean goiz altxatzea. — Lo mejor es levantarse pronto por la mañana.
Cómo dar consejos en cadena
Junta varias fórmulas: una recomendación + una prohibición + una explicación.
Bizimodu osasuntsua eduki nahi duzu? Hartu fruta egunero. Egin kirola astean hiru aldiz. Ez erre eta ez edan alkohol askorik. Eta gauean, saiatu zazpi-zortzi ordu lo egiten. Hobe duzu lasai egotea, urduri egotea baino.
Mini-diálogo: en la consulta de nutrición
— Olatz, gehiegi pisatzen duzu eta tentsioa altu daukazu. Aldatu egin behar duzu.
— Zer egin behar dut, mediku?
— Hartu barazkiak egunero. Ez jan azukrea. Ez edan edari gasdunik. Saiatu astean lau aldiz paseatzen, gutxienez ordubete. Eta hobe duzu lo asko egitea: ez geratu gauean berandu arte.
Prohibiciones de cartel
Frases típicas que verás en bares, parques, autobuses:
EZ ERRE — No fumar
EZ UKITU — No tocar
ARRETA: ZAKURRA. EZ SARTU — Atención: perro. No entrar.
EZ OINEZ JOAN BIDEAREN ERDITIK — No camine por el centro de la calzada.
MESEDEZ, EZ EGIN ZARATARIK — Por favor, no hagáis ruido.
Nota cultural: en muchos pueblos vascos, los carteles públicos son bilingües o solo en euskera. Reconocer las prohibiciones más comunes (ez sartu, ez ukitu, ez erre, ez aparkatu) te ayuda a moverte con autonomía. Es un buen ejercicio: cuando pasees por una localidad euskaldun, intenta leer todos los carteles antes de mirar el castellano.