Quan? Marcadors temporaus (gaur, atzo, gaur goizean)

Entà condar plan çò qu’a passat, te cau díder quan. Aguesta leçon te balhe es marcadors que se combinen damb eth passat recent entà ancorar es accions en temps.

Es marcadors basics

Euskera	Occitan
gaur	uei
atzo	ièr
bihar	deman
etzi	despús-deman
orain	ara
oraintxe	ara madeish
lehen	abans
gero	dempús, après

Se te n’as encuedat, atzo (ièr) e bihar (deman) son dues paraules tant cuertes que s’aprenen d’un solet còp. Etzi (despús-deman) ei ua paraula qu’er occitan non a en ua soleta pèça — un petit present der euskera.

Combinant damb moments deth dia

Es marcadors se combinen damb goizean, arratsaldean, gauean e companhia dera unitat anteriora. Era formula ei: marcador + part deth dia.

Euskera	Occitan
gaur goizean	aguest maitin / uei peth maitin
gaur eguerdian	uei a meddia
gaur arratsaldean	aguesta tarde
gaur gauean	aguesta net
atzo goizean	ièr peth maitin
atzo arratsaldean	ièr ara tarde
atzo gauean	anet
bihar goizean	deman peth maitin

Atencion: gaur gauean ei “aguesta net” (era net qu’as per dauant o era qu’ès en tot víuer); atzo gauean ei “anet”. Er euskera distinguís plan clarament.

Frequéncia e còps

Euskera	Occitan
behin	un còp
bi aldiz	dus còps
hiru aldiz	tres còps
askotan	soent, fòrça còps
batzuetan	a viatges
inoiz ez	jamès
gaur goizetik	dempús d’aguest maitin
aste honetan	aguesta setmana
hilabete honetan	aguest mes

Frases damb passat recent e marcadors

Gaur goizean lanera joan naiz autoz. — Aguest maitin è anat ath trabalh en auto.

Gaur arratsaldean Mikelekin egon naiz. — Aguesta tarde è estat damb Mikel.

Gaur oso berandu esnatu naiz. — Uei me sò desvelhat fòrça tard.

Gaur eguerdian etxean bazkaldu dut. — Uei a meddia è dinat en casa.

Aste honetan bi aldiz egon naiz zinean. — Aguesta setmana è estat dus còps ath cinèma.

Er orde dera frasa

En euskera er orde tipic d’ua frasa damb marcador temporau ei:

QUAN + ON + QUÉ + VÈRB

Gaur goizean + euskaltegian + euskara + ikasi dut. — Aguest maitin è estudiat euskera en euskaltegi.

Non ei era soleta possibilitat — er euskera permet botjar es elements entà emfasizar — mès se seguisses aguest orde non te trompes.

Mini-convèrsa

— Eta gaur zer egin duzu, Maialen?

— Gaur goizean lanera joan naiz oinez. Eguerdian lagunekin bazkaldu dut tabernan. Arratsaldean etxera bueltatu naiz eta liburua irakurri dut. Gauean ez dut afaldu, asko jan baitut bazkarian.

Nòta: gaur abaste tot eth dia actuau. Se vòs precisar, higís eth moment (gaur goizean, gaur arratsaldean). En convèrses correntes, Zer egin duzu gaur? se compren coma “qué as hèt uei en generau?”.