O mío vico (lección integradora)

Ista lección achunta tot lo d’a unidat: vocabulario de puestos, locativo -(e)an, posicions espacials (aurrean, ondoan…), y a distinción existir / ubicar-se (badago / dago). Quan rematarás, podrás describir o tuyo vico u lugar con frases reyals.

L’esquema d’una descripción

Una descripción tipica de vico u lugar sigue iste orden:

1. Cómo ye o puesto (mida, caracter): Nire auzoa txikia eta polita da.
2. Qué bi ha y qué no bi ha: Auzoan badago liburutegia, baina ez dago zinemarik.
3. Án ye cada cosa important: Liburutegia plazaren ondoan dago.
4. Án vives tu y con quí: Ni Maialenen ondoan bizi naiz, etxe txiki batean.

Vocabulario de descripción

Euskera	Aragonés
handi	gran
txiki	chicot
ertain	meyano
polit	polit
itsusi	feo
zaharra	viello
berria	nuevo
lasai	tranquilo
jendetsu	con muita chent
modernoa	moderno
erdigunean	en o centro
kanpoaldean	en os arredols

Remera: os achectivos en euskera van dezaga d’o sustantivo y se lis adhibe l’articlo -a. Auzo + handi + a → auzo handia (“o vico gran”); auzo + txiki + a → auzo txikia.

Combinar tot: eixemplo modelo

Ni Iruñean bizi naiz, Txantrea auzoan. Auzoa ez da oso handia, baina lasaia eta polita da. Auzoan badago supermerkatu txiki bat, bi taberna eta okindegi bat. Eskola plazaren ondoan dago, eta liburutegia eskolaren atzean. Parkea handia da, eta umeentzat oso ona. Auzoan ez dago zinemarik, baina hori ez da arazoa: zinema erdigunean dago, eta gertu dago. Nire etxea bigarren solairuan dago, kale lasai batean.

Traducción libre:

Vivo en Pamplona, en o vico Txantrea. O vico no ye guaire gran, pero ye tranquilo y polit. En o vico bi ha un chicot supermercau, dos bars y un forno. A escuela ye a man d’a plaza, y a biblioteca dezaga d’a escuela. O parque ye gran, y muito bueno ta os mainates. En o vico no bi ha cine, pero ixo no ye problema: o cine ye en o centro, y queda a man. A mía casa ye en o segundo piso, en una carrera tranquila.

Preguntas que te van a fer

Pregunta	Mena de respuesta
Non bizi zara?	Puesto + locativo: X-(e)an bizi naiz.
Nolakoa da zure auzoa?	Achectivos: Polita da, txikia da…
Zer dago zure auzoan?	Existencia: Badago…, badaude…
Ba al dago tabernarik?	Sí/no: Bai, badago / Ez, ez dago tabernarik.
Non dago liburutegia?	Posición: Plazaren ondoan dago.

A tuya vez

Imachina que o tuyo compañero/a no conoixe o tuyo vico. Describe:

1. Cómo se clama y án ye.
2. Si ye gran u chicot, antigo u moderno.
3. Qué tres puestos bi ha (con badago / badaude).
4. Qué tres cosas no bi ha (con ez dago … rik).
5. Án ye a tuya casa concretament (carrera, planta, a man de qué).

Nota cultural: muitos vicos y lugars vascos tienen como referencia o frontoia (frontón) y a eliza (ilesia), normalment l’un a man de l’atro y a man d’a plaza prencipal. Si o tuyo vico tien plaza, frontón u ilesia, ye a millor referencia ta endrezar a belún.