En castellano fem servir os verbos “haber” y “estar” pa dos ideas distintas: existir (“bi ha una farmacia en o barrio?”) y ubicar-se (“a farmacia ye en a carrera Mayor”). O basco distingue muit clarament istas dos cosas, y ye bella cosa que conviene fixar luego.
Existir vs estar
Idea
Patrón en basco
Exemplo
Existir (“bi ha”)
bada(go) + substantivo en partitivo
Auzoan badago tabernarik? — Bi ha garra tabierna en o barrio?
Estar (ubicar-se)
substantivo concreto + puesto + dago
Taberna kalean dago. — A tabierna ye en a carrera.
Cuan preguntas si bella cosa existe (no si a on ye, sino si bi ha), fa servir o patrón con bada(go).
A pregunta: Ba al dago…?
As dos formas son frecuents:
Ba al dago + X-rik? — forma estándar (con a particla interrogativa al).
Bada(go) + X-rik? — forma cotidiana, sin al.
Exemplos:
Ba al dago botikarik herrian? — Bi ha farmacia en o lugar?
Badago supermerkaturik auzoan? — Bi ha supermercau en o barrio?
Ba al dago komun publikorik? — Bi ha escusaus publicos?
A respuesta afirmativa
Pa responder “sí, bi ha” se responde con a fusión bai, badago:
Bai, badago. — Sí, bi ha (un).
Bai, badaude. — Sí, bi ha (uns quants).
Y se puede ampliar:
Bai, badago botika handi bat eskolaren ondoan. — Sí, bi ha una farmacia gran a o costau d’a escuela.
A respuesta negativa: -rik
Pa decir “no bi ha” fem servir o partitivo -rik sobre o substantivo:
Basco
Aragonés
Ez dago tabernarik.
No bi ha tabierna(s).
Ez dago supermerkaturik.
No bi ha supermercau.
Ez dago kafetegirik.
No bi ha cafetería.
Ez dago komun publikorik.
No bi ha escusaus publicos.
O sufixo -rik (u -ik dezaga d’una consonant) ye o “partitivo”: marca un substantivo indefiniu en preguntas y negacions. Lo veremos tamién con atros verbos (Ez dut anaiarik — “no tiengo chirmans”).
Cuan ya sabes que existe — pregunta por a ubicación
Una vegada te confirman que existe, lo natural ye preguntar a on ye, y allora cambias a o patrón d’a lección anterior:
— Ba al dago kutxazain automatikorik herrian? — Bi ha un caixero automatico en o lugar?
— Bai, badago. — Sí, bi ha.
— Non dago? — A on ye?
— Banketxearen ondoan dago. — Ye a o costau d’o banco.
Mini-dialgo completo
— Egun on, barkatu! Auzoan ba al dago liburutegirik?
— Bai, badago.
— Eta non dago?
— Plazaren ondoan, eskolaren atzean.
— Eskerrik asko! Eta kafetegirik?
— Ez, hemen ez dago kafetegirik, baina taberna bat badago.
Truco mnemotecnico: pa existir piensa “ba” (= “bi ha”) + dago/daude. Pa estar piensa solo en dago/daude normals. Y o -rik amaneix cuasi siempre que digas u preguntes por bella cosa de forma indefinida.
Ejercicios
Cómo preguntas "Bi ha una tabierna en o barrio?"
"Ez dago supermerkaturik" significa…
Sí, bi ha = Bai, .
Negación: Aquí no bi ha panadería = Hemen ez dago okindegi.