O mío diya (conta a tuya rutina)

Esta lección achunta tot lo d’a unidat: hora, momentos d’o diya, verbos de rutina y freqüencia. L’obchetivo ye que puedas contar o tuyo diya completo en euskera de prencipio a fin.

A pregunta clau: “Zer ordutan…?”

Pregunta	Aragonés
Zer ordutan esnatzen zara?	¿A qué hora te dispiertas?
Zer ordutan jaikitzen zara?	¿A qué hora te debantas?
Zer ordutan gosaltzen duzu?	¿A qué hora almuerzas?
Zer ordutan bazkaltzen duzu?	¿A qué hora chentas?
Zer ordutan ateratzen zara etxetik?	¿A qué hora sales de casa?
Zer ordutan afaltzen duzu?	¿A qué hora cenas?
Zer ordutan oheratzen zara?	¿A qué hora te gitas en o leito?

Atención a o cambio d’auxiliar: esnatzen zara (NOR), pero gosaltzen duzu (NOR-NORK). Te toca ir notando a parella verbo + auxiliar.

”A las X” — cómo dicir-lo

Ta responder “a las (horas)”, agafa a hora en plural y cambia -ak por -etan (con -e- intercalada fueras d’as que ya rematan en vocal):

Hora	”A las…“
zazpiak (las siete)	zazpietan
zortziak	zortzietan
hamarrak	hamarretan
hamabiak	hamabietan
ordu bata (la una)	ordu batean (singular, conserva a suya forma)
ordu biak	ordu bietan
bost eta erdiak	bost eta erdietan (a las cinco y meya)
zortziak laurden gutxi	zortziak laurden gutxitan (a las ueito menos quarto)

Un diya completo — modelo

Leye iste texto eixemplo y para cuenta en cómo s’enlazan todas as piezas:

Ni goizeko zazpietan esnatzen naiz. Poliki-poliki altxatzen naiz eta komunera joaten naiz. Dutxa bat hartzen dut, arropa janzten dut eta sukaldera joaten naiz. Sukaldean gosaria prestatzen dut eta lasai-lasai gosaltzen dut. Ondoren, etxetik ateratzen naiz eta lanera joaten naiz. Eguerdiko ordu bietan bazkaltzen dut. Arratsaldean batzuetan zinemara joaten naiz, beste batzuetan lagunekin egoten naiz. Gauean, etxean afaltzen dut, telebista ikusten dut eta hamaiketan oheratzen naiz.

Traducción aproximada:

Yo me dispierto a las siete d’o maitín. Me debanto de chicotón en chicotón y voi t’o bany. Me ducho, me visto y voi t’a codina. En a codina preparo o almuerzo y almuerzo tranquilament. Dimpués salgo de casa y voi ta o treballo. A las dos d’o meyodiya chento. De tardada bellas vegadas voi t’o cine, atras vegadas i só con amigos. De nueit, ceno en casa, miro a tele y me gito en o leito a las once.

Construye o tuyo

Sigue esta plantiella con a tuya información reyal. Ye a millor traza de fixar lo aprendiu:

1. A qué hora te dispiertas: Goizeko ___etan esnatzen naiz.
2. Qué fas en debantar-te: … dutxatzen naiz / gosaltzen dut / …
3. Cómo vas ta o treballo u estudio: … oinez / autoz / autobusez joaten naiz.
4. Qué fas de tardada: Arratsaldean …
5. A qué hora cenas y te gitas en o leito: Gaueko ___etan afaltzen dut eta ___etan oheratzen naiz.

Frases utils ta enlazar

• Lehenengo — primero
• Gero / Ondoren — dimpués, dispués
• Eta gero — y dimpués
• Azkenik — finalment
• Egunero — toz os diyas
• Batzuetan / Beste batzuetan — bellas vegadas / atras vegadas
• Beti — siempre
• Inoiz ez — nunca

Nota cultural: en Euskal Herria muita chent chenta (bazkaldu) entre as 14:00 y as 15:00 y cena (afaldu) prou tardi, arredol d’as 21:00-22:00. Hamaiketakoa — l’almuerzo d’as once d’o maitín, cheneralment un pintxo u entrepán — ye una institución. Si vas ta una cuadriella y a las 11h belún diz hamaiketakoa egitera goaz, ya sabes lo que toca.