El mio día (cuenta la to rutina)
Esta lleición xunta too lo de la unidá: hora, momentos del día, verbos de rutina y frecuencia. L’oxetivu ye que puedas contar el to día completu n’euskera de principiu a fin.
La entruga clave: “Zer ordutan…?”
| Entruga | Castellanu |
|---|---|
| Zer ordutan esnatzen zara? | ¿A qué hora despiertes? |
| Zer ordutan jaikitzen zara? | ¿A qué hora te llevantes? |
| Zer ordutan gosaltzen duzu? | ¿A qué hora almuerces? |
| Zer ordutan bazkaltzen duzu? | ¿A qué hora comes? |
| Zer ordutan ateratzen zara etxetik? | ¿A qué hora sales de casa? |
| Zer ordutan afaltzen duzu? | ¿A qué hora cenes? |
| Zer ordutan oheratzen zara? | ¿A qué hora te acuestes? |
Atención al cambiu d’auxiliar: esnatzen zara (NOR), pero gosaltzen duzu (NOR-NORK). Tócate dir notando la pareya verbu + auxiliar.
”A les X” — cómo dicilo
Pa responder “a les (hores)”, coyi la hora en plural y camuda -ak por -etan (con -e- intercalada sacante nes que yá acaben en vocal):
| Hora | ”A les…“ |
|---|---|
| zazpiak (les siete) | zazpietan |
| zortziak | zortzietan |
| hamarrak | hamarretan |
| hamabiak | hamabietan |
| ordu bata (la una) | ordu batean (singular, caltién la so forma) |
| ordu biak | ordu bietan |
| bost eta erdiak | bost eta erdietan (a les cinco y media) |
| zortziak laurden gutxi | zortziak laurden gutxitan (a les ocho menos cuartu) |
Un día completu — modelu
Llei esti testu d’exemplu y fíxate en cómo s’enlácen toes les pieces:
Ni goizeko zazpietan esnatzen naiz. Poliki-poliki altxatzen naiz eta komunera joaten naiz. Dutxa bat hartzen dut, arropa janzten dut eta sukaldera joaten naiz. Sukaldean gosaria prestatzen dut eta lasai-lasai gosaltzen dut. Ondoren, etxetik ateratzen naiz eta lanera joaten naiz. Eguerdiko ordu bietan bazkaltzen dut. Arratsaldean batzuetan zinemara joaten naiz, beste batzuetan lagunekin egoten naiz. Gauean, etxean afaltzen dut, telebista ikusten dut eta hamaiketan oheratzen naiz.
Traducción averada:
Yo despierto a les siete de la mañana. Llevántome adulces y voi al bañu. Dúchome, vístome y voi a la cocina. Na cocina preparo l’almuerzu y almuerzo con calma. Dempués salgo de casa y voi al trabayu. A les dos del mediudía como. Pela tarde a vegaes voi al cine, otres vegaes toi colos amigos. Pela nueche, ceno en casa, veo la tele y acuéstome a les once.
Construye’l tuyu
Sigui esta plantía cola to información real. Ye la meyor manera de fixar lo deprendío:
- A qué hora despiertes: Goizeko ___etan esnatzen naiz.
- Qué faes al llevantate: … dutxatzen naiz / gosaltzen dut / …
- Cómo vas al trabayu o estudiu: … oinez / autoz / autobusez joaten naiz.
- Qué faes pela tarde: Arratsaldean …
- A qué hora cenes y t’acuestes: Gaueko ___etan afaltzen dut eta ___etan oheratzen naiz.
Frases útiles pa enllazar
- Lehenengo — primero
- Gero / Ondoren — llueu, dempués
- Eta gero — y llueu
- Azkenik — finalmente
- Egunero — tolos díes
- Batzuetan / Beste batzuetan — a vegaes / otres vegaes
- Beti — siempre
- Inoiz ez — nunca
Nota cultural: n’Euskal Herria muncha xente come (bazkaldu) ente les 14:00 y les 15:00 y cena (afaldu) bien sero, sobre les 21:00-22:00. Hamaiketakoa — l’almuerzu de les once de la mañana, polo xeneral un pintxo o bocadiellu — ye una institución. Si vas a una cuadrilla y a les 11h daquién diz hamaiketakoa egitera goaz, yá sabes lo que toca.
Ejercicios
"Zer ordutan esnatzen zara?" significa…
¿Cómo diríes "A les siete despierto"?
A les nueve = (enllena la pallabra completa).
Pela mañana voi al trabayu = Goizean joaten naiz.