Eth men dia (conda era tua rutina)

Aguesta leçon amasse tot çò dera unitat: era ora, es moments deth dia, es vèrbs de rutina e era frequéncia. Er objectiu ei que pogues condar eth tòn dia complet en euskera de cap a fin.

Era pregunta clau: “Zer ordutan…?”

Pregunta	Occitan
Zer ordutan esnatzen zara?	A quina ora te desvelhes?
Zer ordutan jaikitzen zara?	A quina ora te lhèues?
Zer ordutan gosaltzen duzu?	A quina ora desdejunes?
Zer ordutan bazkaltzen duzu?	A quina ora dines?
Zer ordutan ateratzen zara etxetik?	A quina ora ges de casa?
Zer ordutan afaltzen duzu?	A quina ora sopes?
Zer ordutan oheratzen zara?	A quina ora te gites?

Atencion ath cambi d’auxiliar: esnatzen zara (NOR), mès gosaltzen duzu (NOR-NORK). Te tòque anar notant era parelha vèrb + auxiliar.

”A ores X” — cossí díder-ac

Entà respóner “as (ores)”, agarra era ora en plurau e cámbia -ak per -etan (damb -e- intercalada exceptat enes que ja acaben en vocau):

Ora	”As…“
zazpiak (es sèt)	zazpietan
zortziak	zortzietan
hamarrak	hamarretan
hamabiak	hamabietan
ordu bata (era ua)	ordu batean (singular, conserve era sua forma)
ordu biak	ordu bietan
bost eta erdiak	bost eta erdietan (a ores cinc e mieja)
zortziak laurden gutxi	zortziak laurden gutxitan (a ores ueit mens quart)

Un dia complet — modèl

Liei aguest tèxte exemple e hè-te cargue de cossí s’enliacen totes es pèces:

Ni goizeko zazpietan esnatzen naiz. Poliki-poliki altxatzen naiz eta komunera joaten naiz. Dutxa bat hartzen dut, arropa janzten dut eta sukaldera joaten naiz. Sukaldean gosaria prestatzen dut eta lasai-lasai gosaltzen dut. Ondoren, etxetik ateratzen naiz eta lanera joaten naiz. Eguerdiko ordu bietan bazkaltzen dut. Arratsaldean batzuetan zinemara joaten naiz, beste batzuetan lagunekin egoten naiz. Gauean, etxean afaltzen dut, telebista ikusten dut eta hamaiketan oheratzen naiz.

Traduccion aprosimada:

Jo me desvelhi a ores sèt deth maitin. Me lhèui plan a plaser e vau ath comun. Me docho, me vestissi e vau tara codina. Tara codina prepari eth desdejun e desdejuni tranquillament. Dempús gessi de casa e vau ath trabalh. A ores dues deth meddia dini. Pera vrespada bèri còps vau ath cinèma, d’auti còps èi damb es amics. Pera net, sopi en casa, guardi era television e me giti a ores onze.

Construís eth tòn

Seguís aguest modèl damb era tua informacion reau. Ei era melhor manèra de fixar çò aprés:

1. A quina ora te desvelhes: Goizeko ___etan esnatzen naiz.
2. Qué hès en lhèuar-te: … dutxatzen naiz / gosaltzen dut / …
3. Cossí vas ath trabalh o estudi: … oinez / autoz / autobusez joaten naiz.
4. Qué hès pera vrespada: Arratsaldean …
5. A quina ora sopes e te gites: Gaueko ___etan afaltzen dut eta ___etan oheratzen naiz.

Frases utiles entà enliaçar

• Lehenengo — prumèr
• Gero / Ondoren — dempús, après
• Eta gero — e dempús
• Azkenik — finaument
• Egunero — toti es dies
• Batzuetan / Beste batzuetan — bèri còps / d’auti còps
• Beti — tostemp
• Inoiz ez — jamès

Nòta culturau: en Euskal Herria fòrça gent dine (bazkaldu) entre es 14:00 e es 15:00 e sope (afaldu) pro tard, ar entorn des 21:00-22:00. Hamaiketakoa — eth disnar des onze deth maitin, generaument un pintxo o entrepan — ei ua institucion. Se vas a ua cuadrilla e as 11h quauquarrés ditz hamaiketakoa egitera goaz, ja sabes çò que tòque.