Eth men dia (cònta era tua rutina)
Aguesta leçon amasse tot çò dera unitat: era ora, es moments deth dia, es vèrbs de rutina e era frequéncia. Er objectiu ei que pogues contar eth tòn dia complet en euskera deth principi ara fin.
Era pregunta clau: “Zer ordutan…?”
| Pregunta | Occitan |
|---|---|
| Zer ordutan esnatzen zara? | A quina ora te desvelhes? |
| Zer ordutan jaikitzen zara? | A quina ora te lhèues? |
| Zer ordutan gosaltzen duzu? | A quina ora desdejunes? |
| Zer ordutan bazkaltzen duzu? | A quina ora dines? |
| Zer ordutan ateratzen zara etxetik? | A quina ora ges de casa? |
| Zer ordutan afaltzen duzu? | A quina ora sopes? |
| Zer ordutan oheratzen zara? | A quina ora te gites? |
Atencion ath cambi d’auxiliar: esnatzen zara (NOR), mès gosaltzen duzu (NOR-NORK). Te tòque anar notant era parelha vèrb + auxiliar.
”As X” — cossí díder-ac
Entà respóner “as (ores)”, pren era ora en plurau e cambia -ak per -etan (damb -e- intercalada exceptat enes que ja acaben en vocau):
| Ora | ”As…“ |
|---|---|
| zazpiak (es sèt) | zazpietan |
| zortziak | zortzietan |
| hamarrak | hamarretan |
| hamabiak | hamabietan |
| ordu bata (era ua) | ordu batean (singular, consèrve era sua forma) |
| ordu biak | ordu bietan |
| bost eta erdiak | bost eta erdietan (as cinc e mieja) |
| zortziak laurden gutxi | zortziak laurden gutxitan (as ueit mens quart) |
Un dia complet — modèl
Liei aguest exemple de tèxte e fixa-te en cossí s’enliacen totes es pèces:
Ni goizeko zazpietan esnatzen naiz. Poliki-poliki altxatzen naiz eta komunera joaten naiz. Dutxa bat hartzen dut, arropa janzten dut eta sukaldera joaten naiz. Sukaldean gosaria prestatzen dut eta lasai-lasai gosaltzen dut. Ondoren, etxetik ateratzen naiz eta lanera joaten naiz. Eguerdiko ordu bietan bazkaltzen dut. Arratsaldean batzuetan zinemara joaten naiz, beste batzuetan lagunekin egoten naiz. Gauean, etxean afaltzen dut, telebista ikusten dut eta hamaiketan oheratzen naiz.
Traduccion aproximada:
Jo me desvelhi as sèt deth maitin. Me lhèui a plaser e vau ath banh. Me dochi, me vestissi e vau tara codina. Ena codina prepari eth desdejun e desdejuni tranquillament. Dempús gessi de casa e vau ath trabalh. As dues deth meddia dini. Pera tard, bèri còps vau ath cinèma; d’auti còps, estigui damb es amics. Pera net, sopi en casa, guardi era television e me giti as onze.
Construís eth tòn
Seguís aguest modèl damb era tua informacion reau. Ei era melhor manèra de fixar çò aprés:
- A quina ora te desvelhes: Goizeko ___etan esnatzen naiz.
- Qué hès en lhèuar-te: … dutxatzen naiz / gosaltzen dut / …
- Cossí vas ath trabalh o a estudiar: … oinez / autoz / autobusez joaten naiz.
- Qué hès pera tard: Arratsaldean …
- A quina ora sopes e te gites: Gaueko ___etan afaltzen dut eta ___etan oheratzen naiz.
Frases utiles entà enliaçar
- Lehenengo — prumèr
- Gero / Ondoren — dempús, après
- Eta gero — e dempús
- Azkenik — finaument
- Egunero — toti es dies
- Batzuetan / Beste batzuetan — bèri còps / d’auti còps
- Beti — tostemp
- Inoiz ez — jamès
Nòta culturau: en Euskal Herria fòrça gent dine (bazkaldu) entre es 14:00 e es 15:00 e sope (afaldu) pro tard, ar entorn des 21:00-22:00. Hamaiketakoa — er esmorzar des onze deth maitin, generaument un pintxo o entrepan — ei ua institucion. Se vas a ua cuadrilla e as 11h quauquarrés ditz hamaiketakoa egitera goaz, ja sabes çò que tòque.
Ejercicios
"Zer ordutan esnatzen zara?" signifique…
Cossí diries "As sèt me desvelhi"?
As nau = (emplena era paraula completa).
Peth maitin vau ath trabalh = Goizean joaten naiz.