Accións diarias e aspecto habitual

Para dicir o que fas todos os días, o éuscaro usa o aspecto habitual: tomas o verbo (partizipio) e engádeslle -tzen ou -ten, despois combinas co verbo auxiliar izan (naiz, zara, da…) ou ukan (dut, duzu, du…).

A regra

Final do verbo	Sufixo habitual	Exemplo
consoante ou -tu / -du	-tzen	esnatu → esnatzen
-n	-ten	jan → jaten; egin → egiten
-i (irregular)	-tzen ou -ten	etorri → etortzen; ikusi → ikusten

O verbo jan (comer) non se converte en janten senón en jaten — o “n” final desaparece. O mesmo con edan → edaten, egon → egoten.

Verbos do día a día

NOR (auxiliar izan: naiz, zara, da…)

Estes van con izan porque son intransitivos — o suxeito experimenta a acción sen un obxecto:

Partizipioa	Aspecto habitual	Significado
esnatu	esnatzen naiz	espértome
jaiki	jaikitzen naiz	érgome
altxatu	altxatzen naiz	érgome (variante de jaiki)
dutxatu	dutxatzen naiz	dúchome
jantzi	janzten naiz	vístome
joan	joaten naiz	vou
etorri	etortzen naiz	veño
oheratu	oheratzen naiz	déitome
lokartu	lokartzen naiz	adormézome

NOR-NORK (auxiliar ukan: dut, duzu, du…)

Estes van con ukan porque teñen suxeito e obxecto:

Partizipioa	Aspecto habitual	Significado
gosaldu	gosaltzen dut	almorzo
bazkaldu	bazkaltzen dut	como (xanto)
afaldu	afaltzen dut	ceo
jan	jaten dut	como
edan	edaten dut	bebo
lan egin	lan egiten dut	traballo
lo egin	lo egiten dut	durmo
ikusi	ikusten dut	vexo
irakurri	irakurtzen dut	leo
erosi	erosten dut	compro

Por que algúns van con NAIZ e outros con DUT? É a distinción clave do éuscaro. Esnatzen naiz (espértome) é algo que me pasa a min: non hai un obxecto. Jaten dut (como) ten obxecto: ogia jaten dut (como pan). Isto vese a fondo na próxima unidade — polo de agora memoriza as parellas verbo + auxiliar.

Marcadores de frecuencia

Euskera	Galego
egunero	cada día / todos os días
beti	sempre
askotan	a miúdo
batzuetan	ás veces
normalean	normalmente
gehienetan	a maioría das veces
gutxitan	poucas veces
inoiz ez	nunca
astero	cada semana
hilero	cada mes

Exemplos enlazados

Egunero zazpietan esnatzen naiz eta dutxatzen naiz. — Cada día espértome ás sete e dúchome.

Goizean kafea hartzen dut. — Pola mañá tomo café.

Askotan lagunekin afaltzen dut. — A miúdo ceo cos amigos.

Batzuetan lo-kuluxka egiten dut bazkalostean. — Ás veces boto a sesta despois de comer.

Nota: bazkalostean = “despois de comer” (literal: “tras a comida”). A cultura do éuscaro ten palabras compactas para conceptos cotiáns coma esa sesta curta — lo-kuluxka é xustamente iso.