E media, e cuarto, menos (eta erdiak, eta laurden, gutxi)

Para os minutos en euskera hai tres construcións que dominan case todo: eta erdiak (e media), eta laurden (e cuarto) e gutxi (menos). O truco está en saber onde se coloca cada cousa.

”E media” — o caso especial

A diferenza do resto, “e media” fai que a hora tamén se diga en plural — e a palabra “media” tamén:

Hora	Euskera
1:30	Ordu bat eta erdiak dira
2:30	Ordu bi eta erdiak dira
3:30	Hiru eta erdiak dira
4:30	Lau eta erdiak dira
5:30	Bost eta erdiak dira
7:30	Zazpi eta erdiak dira

Fíxate: con eta erdiak o número vai sen o -ak diante (bost, non bostak), porque o plural xa o leva erdiak.

”E cuarto” e minutos pasados

Cando pasaron minutos da hora exacta usas a fórmula HORA-ak eta MINUTOS:

Hora	Euskera
3:05	Hirurak eta bost dira
4:10	Laurak eta hamar dira
5:15	Bostak eta laurden dira
6:20	Seiak eta hogei dira
7:25	Zazpiak eta hogeita bost dira

Laurden significa “cuarto”, así que eta laurden = “e cuarto”.

”Menos” — gutxi vai detrás

A partir da media en diante, falamos en función da hora seguinte coa palabra gutxi (“menos”). A orde é: HORA-ak + MINUTOS + gutxi.

Hora	Euskera
6:35	Zazpiak hogeita bost gutxi dira
7:40	Zortziak hogei gutxi dira
8:45	Bederatziak laurden gutxi dira
9:50	Hamarrak hamar gutxi dira
10:55	Hamaikak bost gutxi dira

Se vés do castelán, o máis raro é que gutxi vaia detrás do número, non diante. Bederatziak laurden gutxi literalmente é “as noves cuarto menos”.

Táboa resumo

Concepto	Palabra clave	Posición
e media	eta erdiak	despois da hora; vai co número sen -ak
e cuarto	eta laurden	despois da hora con -ak
e X minutos	eta + número	despois da hora con -ak
menos cuarto	laurden gutxi	despois da hora seguinte con -ak
menos X minutos	número + gutxi	despois da hora seguinte con -ak

Exemplo conversacional

— Zer ordu da?

— Zazpiak eta laurden dira. (Son as sete e cuarto.)

— Eta orain?

— Zortziak laurden gutxi dira. (Son as oito menos cuarto.)

Nota cultural: en moitos pobos vascos as campás da igrexa seguen marcando as horas e os cuartos. Se te paras a escoitalas, o teu oído acostúmase ao patrón antes de que a túa boca o automatice.