Iragan burutua NOR-NORK — ukan no pasado

Esta lección amplía o pasado aos verbos NOR-NORK (transitivos: eu o, ti o, el o). É a base para narrar todas as accións que teñen obxecto: comín, vin, fixen, dixen, merquei, chamei…

A fórmula

partizipioa + nuen / zenuen / zuen / genuen / zenuten / zuten

Pronome	Pasado de dut	Galego
nik	nuen	eu o
zuk	zenuen	ti o
hark	zuen	el/ela o
guk	genuen	nós o
zuek	zenuten	vós o
haiek	zuten	eles o

As formas rematan sempre en -n, e a primeira letra é a marca de persoa: n- (eu), z- (ti/vós/eles), g- (nós).

Obxecto plural — nituen

Se o obxecto é plural (os libros, as entradas, as cervexas), o auxiliar cambia á serie en -itu-:

Pronome	Auxiliar plural	Galego
nik	nituen	eu os
zuk	zenituen	ti os
hark	zituen	el/ela os
guk	genituen	nós os
zuek	zenituzten	vós os
haiek	zituzten	eles os

Exemplos

Galego	Éuscaro
Comín pintxos	Pintxoak jan nituen
Vin unha película	Film bat ikusi nuen
Fixeron a cea	Afaria egin zuten
Que dixo?	Zer esan zuen?
Mercamos pan	Ogia erosi genuen
Vendeu as dúas motos	Bi motoak saldu zituen

Verbos sintéticos: eduki e jakin

Dous verbos moi frecuentes manteñen a forma sintética en pasado, igual que en presente (daukat, dakit):

Eduki (ter, posesión)

Pronome	Forma	Galego
ni	neukan	eu tiña
zu	zeneukan	ti tiñas
hura	zeukan	el/ela tiña
gu	geneukan	tiñamos
zuek	zeneukaten	tiñades
haiek	zeukaten	tiñan

Jakin (saber)

Pronome	Forma	Galego
ni	nekien	eu sabía
zu	zenekien	ti sabías
hura	zekien	el/ela sabía
gu	genekien	sabiamos
zuek	zenekiten	sabiades
haiek	zekiten	sabían

Anbotok bizikleta gorri bat zeukan umetan. — Anboto tiña unha bici vermella de neno.

Ez zekien non bizi ginen. — Non sabía onde viviamos.

Dous detalles clave do NOR-NORK en pasado

1. A marca -k no suxeito. Como en presente, o suxeito que actúa leva o caso ergativo:

Garazik afaria egin zuen. — Garazi fixo a cea.

Landerrek sarrerak erosi zituen. — Lander mercou as entradas.

2. Concordancia co obxecto. Se o obxecto é singular → nuen / zuen; se é plural → nituen / zituen. É a mesma regra que en presente.

Negación

Atzo ez nuen filmik ikusi. — Onte non vin ningunha película.

Ainarak ez zuen ezer esan. — Ainara non dixo nada.

Ez genituen sarrerak erosi. — Non mercamos as entradas.

Cando o obxecto vai negado, adoita aparecer en partitivo: filmik, ezer, txikirik. É o mesmo -rik que viches no A1.

Mini-narración

Aurreko larunbatean Olatz eta Lander itsasora joan ziren (NOR). Hondartzan egun osoa eman zuten: igeri egin zuten, eguzkitan etzanda egon ziren eta liburu bat irakurri zuten. Iluntzean afari bat prestatu zuten eta lagunekin afaldu zuten.

Fíxate como se mesturan formas NOR (joan ziren, egon ziren) e NOR-NORK (eman zuten, irakurri zuten, prestatu zuten). As dúas leccións combínanse para narrar.

Nota: na próxima lección verás os verbos sintéticos en pasado (nindoan, nentorren, nenbilen) que completan o pasado NOR.