Moments deth dia (goizean, arratsaldean, gauean)

Es parts deth dia en euscaro foncionen damb dus sufixes clau: -(e)an (“en/per”) e -(e)ko (“de”) segon entà qué es hèsques servir. Çò de bon ei que se combinen de manèra regulara damb totes es paraules.

Es paraules de basa

Euscaro	Aranés
goiza	eth maitin
eguerdia	eth mieidia
arratsaldea	era tarde
iluntzea	eth vespre
gaua	era net

”Peth maitin / pera tarde” — locatiu -(e)an

Entà díder quan (en quin moment deth dia) se passe quauquarren, afig -(e)an ara arraditz:

Quan	Euscaro
peth maitin	goizean
a mieidia	eguerdian
pera tarde	arratsaldean
ath vespre	iluntzean
pera net	gauean

Goizean kafea hartzen dut. — Peth maitin preni cafè.

Arratsaldean lagunekin egoten naiz. — Pera tarde sò damb es amics.

Gauean lo egiten dut. — Pera net duèrmi.

”Deth maitin / dera tarde” — sufix -ko

Entà precisar a quina ora deth dia, metes era paraula damb -ko dauant dera ora:

Ora exacta	Euscaro
es 8 deth maitin	goizeko zortziak
es 12 deth mieidia	eguerdiko hamabiak
es 5 dera tarde	arratsaldeko bostak
es 9 dera net	gaueko bederatziak

Goizeko zazpietan esnatzen naiz. — M’aishèqui as sèt deth maitin.

Arratsaldeko hirurak dira. — Son es tres dera tarde.

Marcaires temporaus basics

Aguesti te gesseràn cada dia:

Euscaro	Aranés
gaur	aué
atzo	ager
bihar	deman (dia següent)
etzi	deman passat
orain	ara
gero	dempús
lehen	abans

Atencion: hè atencion a bihar (eth dia següent, “deman”) e goiza (eth maitin, enquiath mieidia). En castelhan usem era madeisha paraula, en euscaro non.

En tot combinar-ac tot

Bihar goizean lanera joango naiz. — Deman peth maitin anarè a trabalhar.

Atzo arratsaldean zinemara joan ginen. — Ager pera tarde anèrem ath cinèma.

Gaur gaueko hamarretan afalduko dut. — Aué as dètz dera net soparè.

Nòta culturau: Euskal Herria ei famosa peth sòn iluntze — aquera ora deth vespre ena quau es cuadrillas gessen a hèr eth poteo (ronda de potes/zuritos). Non ei era tarde ne era net: ei un moment deth dia damb identitat pròpria.