E mieja, e quart, mens (eta erdiak, eta laurden, gutxi)

Entàs minutes en euskera i a tres construccions que dominen lèu tot: eta erdiak (e mieja), eta laurden (e quart) e gutxi (mens). Eth truc ei en saber a on se place cada causa.

”E mieja” — eth cas especiau

A diferéncia dera rèsta, “e mieja” hè que era ora tanben se diga en plurau — e era paraula “mieja” tanben:

Ora	Euskera
1:30	Ordu bat eta erdiak dira
2:30	Ordu bi eta erdiak dira
3:30	Hiru eta erdiak dira
4:30	Lau eta erdiak dira
5:30	Bost eta erdiak dira
7:30	Zazpi eta erdiak dira

Hè-te’n compde: damb eta erdiak eth nombre va sense eth -ak dauant (bost, non bostak), pr’amor qu’eth plurau ja l’amie erdiak.

”E quart” e minutes passats

Quan an passat minutes dera ora exacta emplègues era formula ORA-ak eta MINUTES:

Ora	Euskera
3:05	Hirurak eta bost dira
4:10	Laurak eta hamar dira
5:15	Bostak eta laurden dira
6:20	Seiak eta hogei dira
7:25	Zazpiak eta hogeita bost dira

Laurden vò díder “quart”, atau que eta laurden = “e quart”.

”Mens” — gutxi va darrèr

A compdar dera mieja en endauant, parlam en foncion dera ora seguenta damb era paraula gutxi (“mens”). Er orde ei: ORA-ak + MINUTES + gutxi.

Ora	Euskera
6:35	Zazpiak hogeita bost gutxi dira
7:40	Zortziak hogei gutxi dira
8:45	Bederatziak laurden gutxi dira
9:50	Hamarrak hamar gutxi dira
10:55	Hamaikak bost gutxi dira

Se viengues deth castelhan, çò mès estranh ei que gutxi vage darrèr deth nombre, non dauant. Bederatziak laurden gutxi literaument ei “es naus quart mens”.

Taula resum

Concèpte	Paraula clau	Posicion
e mieja	eta erdiak	dempús dera ora; va damb eth nombre sense -ak
e quart	eta laurden	dempús dera ora damb -ak
e X minutes	eta + nombre	dempús dera ora damb -ak
mens quart	laurden gutxi	dempús dera ora seguenta damb -ak
mens X minutes	nombre + gutxi	dempús dera ora seguenta damb -ak

Exemple conversacionau

— Zer ordu da?

— Zazpiak eta laurden dira. (Son es sèt e quart.)

— Eta orain?

— Zortziak laurden gutxi dira. (Son es ueit mens quart.)

Nòta culturau: en fòrça pòbles bascos es campanes dera glèisa contunhen marcant es ores e es quarts. Se te pares a escotar-les, era tua aurelha s’acostume ath patron abans que era tua boca l’automatize.