E mieja, e quart, mens (eta erdiak, eta laurden, gutxi)

Entàs minutes en euskera i a tres construccions que dominen quasiment tot: eta erdiak (e mieja), eta laurden (e quart) e gutxi (mens). Eth truc ei en saber a on se met cada causa.

”E mieja” — eth cas especiau

A diferéncia dera rèsta, “e mieja” hè que era ora tanben se diga en plurau — e era paraula “mieja” tanben:

Ora	Euskera
1:30	Ordu bat eta erdiak dira
2:30	Ordu bi eta erdiak dira
3:30	Hiru eta erdiak dira
4:30	Lau eta erdiak dira
5:30	Bost eta erdiak dira
7:30	Zazpi eta erdiak dira

Hè-te’n compde: damb eta erdiak eth nombre va sense eth -ak dauant (bost, non bostak), pr’amor qu’eth plurau ja lo pòrte erdiak.

”E quart” e minutes passats

Quan an passat minutes dera ora exacta, s’emplegue era formula ORA-ak eta MINUTES:

Ora	Euskera
3:05	Hirurak eta bost dira
4:10	Laurak eta hamar dira
5:15	Bostak eta laurden dira
6:20	Seiak eta hogei dira
7:25	Zazpiak eta hogeita bost dira

Laurden vò díder “quart”, atau que eta laurden = “e quart”.

”Mens” — gutxi va darrèr

A compdar dera mieja, parlam en foncion dera ora seguenta damb era paraula gutxi (“mens”). Er orde ei: ORA-ak + MINUTES + gutxi.

Ora	Euskera
6:35	Zazpiak hogeita bost gutxi dira
7:40	Zortziak hogei gutxi dira
8:45	Bederatziak laurden gutxi dira
9:50	Hamarrak hamar gutxi dira
10:55	Hamaikak bost gutxi dira

Se vens deth castelhan, çò de mès estranh ei que gutxi vage darrèr deth nombre, e non pas dauant. Bederatziak laurden gutxi literaument ei “es nau quart mens”.

Taula resum

Concèpte	Paraula clau	Posicion
e mieja	eta erdiak	dempús dera ora; va damb eth nombre sense -ak
e quart	eta laurden	dempús dera ora damb -ak
e X minutes	eta + nombre	dempús dera ora damb -ak
mens quart	laurden gutxi	dempús dera ora seguenta damb -ak
mens X minutes	nombre + gutxi	dempús dera ora seguenta damb -ak

Exemple conversacionau

— Zer ordu da?

— Zazpiak eta laurden dira. (Son es sèt e quart.)

— Eta orain?

— Zortziak laurden gutxi dira. (Son es ueit mens quart.)

Nòta culturau: en fòrça pòbles bascos es campanes dera glèisa contunhen de marcar es ores e es quarts. Se t’artures a escotar-les, era tua aurelha s’acostumarà ath ritme abans que era tua boca l’automatize.