Vèrbs transitius en passat recent (jan dut, ikusi dut)

Es vèrbs transitius son aqueri que pòrten un objècte: quauquarrés menge quauquarren, ved quauquarren, lieg quauquarren. En basc, aguesti vèrbs empleguen er auxiliar ukan (dut, duzu, du…). En passat recent, era formula ei:

partizipioa + dut/duzu/du/dugu/duzue/dute

Es vèrbs transitius basics

Partizipioa	Jo (è…)	Aranés
jan	jan dut	è manjat
edan	edan dut	è begut
ikusi	ikusi dut	è vist
irakurri	irakurri dut	è legit
entzun	entzun dut	è escotat
erosi	erosi dut	è crompat
egin	egin dut	è hèit
hartu	hartu dut	è pres / agafat
ekarri	ekarri dut	è portat
eraman	eraman dut	è emportat
ikasi	ikasi dut	è aprés / è estudiat
eskatu	eskatu dut	è demanat
ordaindu	ordaindu dut	è pagat
idatzi	idatzi dut	è escrit
prestatu	prestatu dut	è preparat
garbitu	garbitu dut	è netejat
gosaldu	gosaldu dut	è dejunat
bazkaldu	bazkaldu dut	è dinat
afaldu	afaldu dut	è sopat
lan egin	lan egin dut	è trabalhat

Conjugason completa d’un vèrb

Prenem ikusi (véder) coma exemple:

Pronom + subjècte	Fòrma	Aranés
Nik	ikusi dut	È vist
Zuk	ikusi duzu	As vist
Hark	ikusi du	A vist (eth/era)
Guk	ikusi dugu	Auem vist
Zuek	ikusi duzue	Auetz vist
Haiek	ikusi dute	An vist

Eth subjècte des vèrbs transitius pòrte era marca NORK (-k): nik, zuk, hark, guk, zuek, haiek. La veirès soent, sustot quan eth subjècte ei un nòm: Mikelek (Mikel a…), Maialenek (Maialen a…). Se te confon, en A1 pòdes deishar eth pronom e meter sonque eth vèrb: eth contèxte ei pro.

Frases tipiques

• Gaur goizean egunkaria irakurri dut. — Aguest maitin è legit eth jornau.
• Bazkaltzeko arraina jan dut. — Tà dinar è manjat peish.
• Lagunekin kafea hartu dut. — È pres un cafè damb es amics.
• Mikelek ardoa erosi du. — Mikel a crompat vin.
• Guk pelikula bat ikusi dugu. — Auem vist un filme.
• Haiek euskara ikasi dute gaur. — An estudiat basc aué.

Negacion

Tà díder “non è hèit X”, ez se met deuant der auxiliar:

Ez dut bazkaldu. — Non è dinat.

Ez du egunkaria irakurri. — Non a legit eth jornau.

Ez dugu ardorik edan. — Non auem begut vin. (Fixa-te en ardorik: damb era negacion, er objècte soent pòrte eth partitiu -rik.)

Mini-dialòg

— Zer afaldu duzu gaur, Maialen?

— Entsalada eta arraina jan dut, eta postrerako jogurta hartu dut. Eta zuk?

— Nik tortilla egin dut, baina ez dut postrerik jan.

Arresumit visuau: se era accion a un objècte explicit o implicit (manjar quauquarren, véder quauquarren, hèr quauquarren), er auxiliar ei dut (e derivats). Memoriza aguesti parelhs vèrb-auxiliar e eth rèste gesserà tot solet.