Vèrbs transitius en passat recent (jan dut, ikusi dut)

Es vèrbs transitius son aqueri que pòrten objècte: bèth un minge bèra causa, ve bèra causa, lieg bèra causa. En basc aguesti vèrbs emplegen l’ausiliar ukan (dut, duzu, du…). En passat recent, la formula ei:

partizipioa + dut/duzu/du/dugu/duzue/dute

Es vèrbs transitius bàsics

Partizipioa	Jo (è…)	Occitan
jan	jan dut	è minjat
edan	edan dut	è begut
ikusi	ikusi dut	è vist
irakurri	irakurri dut	è liejut
entzun	entzun dut	è escotat
erosi	erosi dut	è crompat
egin	egin dut	è hèt
hartu	hartu dut	è agarrat / prés
ekarri	ekarri dut	è portat
eraman	eraman dut	è amiat
ikasi	ikasi dut	è aprés / è estudiat
eskatu	eskatu dut	è demanat
ordaindu	ordaindu dut	è pagat
idatzi	idatzi dut	è escrit
prestatu	prestatu dut	è preparat
garbitu	garbitu dut	è netejat
gosaldu	gosaldu dut	è desdejunat
bazkaldu	bazkaldu dut	è dinnat
afaldu	afaldu dut	è sopat
lan egin	lan egin dut	è trabalhat

Conjugacion completa damb un vèrb

Prenem ikusi (véder) coma exemple:

Pronom + subjècte	Forma	Occitan
Nik	ikusi dut	È vist
Zuk	ikusi duzu	As vist
Hark	ikusi du	A vist (eth/era)
Guk	ikusi dugu	Auem vist
Zuek	ikusi duzue	Auetz vist
Haiek	ikusi dute	An vist

Lo subjècte des vèrbs transitius pòrte la marca NORK (-k): nik, zuk, hark, guk, zuek, haiek. La veiràs soent, sustot quan lo subjècte ei un nòm: Mikelek (Mikel a…), Maialenek (Maialen a…). Se’t hè embolh, en A1 pòs deishar de costat lo pronom e quedar-te sonque damb lo vèrb: lo contèxte ei pro.

Frases tipiques

• Gaur goizean egunkaria irakurri dut. — Aguest maitin è liejut lo jornau.
• Bazkaltzeko arraina jan dut. — Entà dinnar è minjat peish.
• Lagunekin kafea hartu dut. — È prés un cafè damb amics.
• Mikelek ardoa erosi du. — Mikel a crompat vin.
• Guk pelikula bat ikusi dugu. — Auem vist ua pelicula.
• Haiek euskara ikasi dute gaur. — An estudiat euskara aué.

Negacion

Entà díder “non è hèt X”, ez vie dauant der ausiliar:

Ez dut bazkaldu. — Non è dinnat.

Ez du egunkaria irakurri. — Non a liejut lo jornau.

Ez dugu ardorik edan. — Non auem begut vin. (Hè-te atau ath ardorik: damb la negacion, l’objècte sòl portar -rik partitiu.)

Mini-dialòg

— Zer afaldu duzu gaur, Maialen?

— Entsalada eta arraina jan dut, eta postrerako jogurta hartu dut. Eta zuk?

— Nik tortilla egin dut, baina ez dut postrerik jan.

Resum visuau: se l’accion a un objècte explicit o implicit (minjar bèra causa, véder bèra causa, hèr bèra causa), l’ausiliar ei dut (e derivats). Memoriza aguestes parelhes vèrb-ausiliar e era rèsta gessís soleta.